Τμήματα Προσχολικής Αγωγής ΤΕΙ – Επάγγελμα βρεφονηπιοκόμος

 

Τα τμήματα προσχολικής αγωγής των ΤΕΙ όπως αναφέρθηκε παράγουν βρεφονηπιοκόμους. Οι χώροι εργασίας τους είναι οι δημόσιοι και ιδιωτικοί παιδικοί σταθμοί, οι παιδότοποι, κέντρα δημιουργικής απασχόλησης παιδιών. Δε μπορούν να διοριστούν σε φορείς του Υπουργείου Παιδείας όπως οι νηπιαγωγοί και κατευθύνονται κυρίως σε δήμους. Έχουν το δικαίωμα να ανοίξουν το δικό τους βρεφικό ή παιδικό σταθμό.

Κατά τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης των Παιδικών
Σταθμών, κύριος στόχος τους ήταν η προφύλαξη των παιδιών από τους διάφορους
κινδύνους, που δημιουργούσε η πολλαπλή εγκατάλειψή τους κατά το διάστημα
της απουσίας της μητέρας από κοντά τους. Συγχρόνως, η ανάπτυξη και η εξέλιξη των
επιστημών του παιδιού με τις επιμέρους ειδικότητες –ψυχολογία του παιδιού, αγωγή
του παιδιού, παιδιατρική κλπ.– διευκόλυναν την εξασφάλιση κατάλληλης βρεφονηπιακής
αγωγής σε παιδιά προσχολικής ηλικίας. Με την ίδρυση προσχολικών ιδρυμάτων,
Βρεφικών ή Βρεφονηπιακών Σταθμών, Παιδικών Σταθμών και Νηπιαγωγείων
γινόταν προσπάθεια να προσφέρεται και αγωγή, η οποία στόχευε στην ομαλή ανάπτυξη
των πνευματικών, συναισθηματικών και σωματικών ικανοτήτων του παιδιού.
Η παρουσία ειδικά εκπαιδευμένου διδακτικού προσωπικού, που εν τω μεταξύ
αρχίζει να υπάρχει, αποβλέπει στην εξυπηρέτηση και ικανοποίηση βασικών βιολογικών
και ψυχολογικών αναγκών του παιδιού, με τη δημιουργία κατάλληλου περιβάλλοντος
αλλά και με τη χρήση των κατάλληλων μέσων αγωγής, συνήθως με τη μορφή
παιγνιδιού. Τα παιδιά μπορούν να κινούνται άνετα και ελεύθερα μέσα σε μεγάλους
χώρους, για να ασκούνται και να δημιουργούν συντροφιά με άλλα συνομήλικα παιδιά.
Είναι γνωστά τα οφέλη της ομαδικής ζωής στην παιδική ηλικία, καθώς αυτή
συμβάλλει στην κοινωνικοποίηση του παιδιού και στην ομαλή ένταξή του στο κοινωνικό
σύνολο.

Οι Παιδικοί Σταθμοί είναι ιδρύματα με πολύπλευρη στόχευση, κοινωνική,
ανθρωπιστική αλλά, συγχρόνως, παιδαγωγική και πολιτιστική. Όσο νωρίτερα αρχίσει
η διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού, τόσο καλύτερα αποτελέσματα θα επιτευχθούν. Ο
Βρεφικός Σταθμός συμβάλλει στην ανάπτυξη του παιδιού, σωματικά και πνευματικά
και ο Παιδικός Σταθμός αποτελεί το στάδιο της μετάβασης του παιδιού στο Νηπιαγωγείο.
Οι δυο αυτοί φορείς προσφέρουν την αγωγή η οποία θα προετοιμάσει το παιδί
για την ένταξή του στο σχολικό περιβάλλον αλλά και τη ζωή μετέπειτα.
Οι όροι «Παιδικός Σταθμός» και «Νηπιαγωγείο» αλληλοδιαδέχονται ο ένας
τον άλλον ως θεσμοί της προσχολικής αγωγής, καθώς παρέχουν την αναγκαία περίθαλψη
και εκπαίδευση ως τη στιγμή της ένταξης του παιδιού στο Δημοτικό Σχολείο.
Το ερώτημα, ωστόσο, σχετικά με το κατά πόσο τα ιδρύματα αυτά προσφέρουν όλα
τα παραπάνω στο παιδί παραμένει.

Με μεγάλη καθυστέρηση στα 1963, έγινε ανάθεση από το Υπουργείο Εθνικής
Παιδείας και Θρησκευμάτων (Υ.Π.Ε.Π.Θ.) ανάθεση στο Ανώτατο Συμβούλιο Εκπαιδευτικού
Προγράμματος (Α.Σ.Ε.Π.) για τη σύνταξη αναλυτικού προγράμματος των
νηπιαγωγείων, σύμφωνα με το οποίο σκοπός του νηπιαγωγείου ήταν ο εξής: «Ειδικώτερον
το νηπιαγωγείον θα επιδιώξει την καλλιέργειαν του νου και της καρδίας του νηπίου,
την εκλέπτυνσιν του συναισθήματος, την απόκτησιν καλών συνηθειών, την δημιουργίαν
εμπιστοσύνης του νηπίου εις αυτόν και τους περί αυτό, την ικανότητα προς το

18 Μπουζάκης, Σ., Τζήκας, Χ., Κατάρτιση των διδασκαλισσών και των νηπιαγωγών στην Ελλάδα, τ.
Α΄, 14 περίοδος των διδασκαλείων 1834-1933, Gutenberg, Αθήνα 1996, σ. 122-123.
19 Κιτσαράς, Γ., Προσχολική Παιδαγωγική, ό.π., σ. 130.
20 Ό.π., σ. 130.
41
ελευθέρως εκφράζεσθαι και την αρμονικήν συνεργασίαν και συμβίωσιν μετά των άλλων
μελών της ομάδος του. Δια του καταλλήλου περιβάλλοντος του νηπιαγωγείου θα
καλλιεργηθεί αρχικώς ο χαρακτήρ του»
21
.
Τελικά σύμφωνα με το Β.Δ. 494/1962, ΦΕΚ 124/6.8.62, τ.Α΄, ως σκοπός της
προσχολικής αγωγής ορίζονται τα εξής: «Αι εν τω νηπιαγωγείω παιδιαί, ασκήσεις και
παιδαγωγικαί ασχολίαι των νηπίων αποβλέπουν: Εις την θρησκευτικήν, ηθικήν και
κοινωνικήν διαπαιδαγώγησιν των νηπίων, των μετ’ ευχερίας και ανέσεως χρήσιν της
ελληνικής Γλώσσης, την μύησιν εις την αριθμητικήν σκέψιν, την άσκησιν των αισθητηρίων,
την αρμονικήν και ομαλήν ανάπτυξιν του σώματος, την καλλιέργειαν των δεξιοτήτων
της χειρός και τας αισθήσεις του καλού…» 22
.
Η γλωσσική και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1976 θα επιφέρει και τροποποίηση
του σκοπού της προσχολικής αγωγής. Ο γενικός σκοπός της προσχολικής
αγωγής όπως οριζόταν σύμφωνα με το άρθρο 4 του Νόμου 30923 του 1976 απέβλεπε
στη συμπλήρωση και ενίσχυση της οικογενειακής ανατροφής με τη διδασκαλία τρόπων
έκφρασης και συμπεριφοράς, στην καλλιέργεια έξεων, με τις οποίες τα νήπια θα
αναπτυχθούν σωματικά, διανοητικά και θα προσαρμοστούν στο φυσικό και κοινωνικό
τους περιβάλλον.
Έτσι, μέχρι το 1980 ο σκοπός της προσχολικής αγωγής παραμένει σύμφωνα
με το παραπάνω πλαίσιο έως ότου καθιερωθεί νομοθετικά το Π.Δ. 476/80, σύμφωνα
με το οποίο διαφαίνεται άμεσα ή έμμεσα η προτεραιότητα που δίνεται στο νηπιαγωγείο,
με κύρια αποστολή του τη διαμόρφωση μιας ελεύθερης, αρμονικής, απρόσκοπτης,
σωματικής, συναισθηματικής και διανοητικής ανάπτυξης των νηπίων, ώστε να
προσαρμοστούν και να ενσωματωθούν ομαλά στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Όπως διαπιστώνεται, αναγνωρίζεται η ιδιαιτερότητα και η αυτοτέλεια των
νηπίων, και με τον τρόπο αυτό απαιτείται η αναγκαιότητα σεβασμού της προσωπικότητάς
του, προκειμένου να επιτευχθεί η ομαλή ανάπτυξή του με την ελεύθερη δραστηριοποίησή
του στο εκπαιδευτικό περιβάλλον και την περιορισμένη παρέμβαση
των εκπαιδευτικών.
Ο γενικός σκοπός της αγωγής καθορίζεται από το Σύνταγμα με το άρθρο 16,
παράγραφος 2 και έχει ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα. Ορίζεται ως εξής: «Η παιδεία
αποτελεί βασικήν αποστολήν του κράτους, έχει δε σκοπόν την ηθικήν, πνευματικήν, ε-

21 Ό.π., σ. 131.
22 Ό.π., σ. 132.
23 Ν. 309/1976, άρθρο 4.
42
παγγελματικήν και φυσικήν αγωγήν των Ελλήνων, την ανάπτυξιν της εθνικής και θρησκευτικής
συνειδήσεως και την διάπλασιν αυτών ως ελευθέρων και υπεύθυνων πολιτών»
24
.
Με τον Νόμο 1566/85 καθορίζονται αναλυτικότερα απ’ ό,τι στο Νόμο 309/76
οι σκοποί της προσχολικής αγωγής και εστιάζονται σε δυο, κυρίως, σημεία: α) την
ολοκλήρωση της προσωπικότητας του ατόμου, και β) την αγωγή του ατόμου ως μέλους
της κοινωνίας.
I. 2.1.4 Ιδρύματα προσχολικής αγωγής
Α. Κατηγοριοποίηση
Τα ιδρύματα προσχολικής αγωγής λαμβάνουν μια ενδιάμεση θέση μεταξύ οικογένειας
και σχολείου, αφού η αγωγή που ασκείται σ’ αυτά αποτελεί συνέχεια της
οικογενειακής φροντίδας και προετοιμάζουν το παιδί για την είσοδό του στο σχολείο.
Σ’ αυτά περιλαμβάνονται τα: α)νηπιαγωγεία, β)οι βρεφονηπιακοί/ παιδικοί σταθμοί –
παιδικά κέντρα, γ)οι παιδότοποι κλπ. Κάθε προσχολικό ίδρυμα είναι σε τελευταία
ανάλυση σχολείο, το οποίο ανταποκρίνεται στην ηλικία του νηπίου και εφαρμόζονται
σ’ αυτό ειδικές μέθοδοι αγωγής και διδασκαλίας.
Τα ιδρύματα προσχολικής αγωγής πρωτοεμφανίστηκαν σε βιομηχανικές μεγαλουπόλεις,
για να εξυπηρετήσουν καταστάσεις ανάγκης και, ιδιαίτερα, περιπτώσεις
εργαζόμενων μητέρων και απροστάτευτων παιδιών. Αργότερα ο θεσμός επεκτάθηκε
και σε αγροτικές περιοχές, όπου κυριαρχεί η εποχιακή εργασία.
Οι Βρεφονηπιακοί Σταθμοί προσφέρουν, κυρίως, φύλαξη, διατροφή, προστασία,
φροντίδα και ψυχαγωγία, και δευτερευόντως αγωγή, όπως προκύπτει και από το
σκοπό, ο οποίος προσδιορίζεται στον Κανονισμό Λειτουργίας των Κ.Π και Β.Σ τους
ως εξής: «Οι Κρατικοί Παιδικοί και Βρεφονηπιακοί Σταθμοί σκοπόν έχουν την ημερήσια
διατροφή, διαπαιδαγώγηση και ψυχαγωγία των βρεφών και νηπίων, τα οποία δεν
μπορούν να έχουν στο οικογενειακό τους περιβάλλον την απαραίτητη φροντίδα, λόγω
απασχόλησης των εργαζόμενων γονέων τους ή λόγω άλλων κοινωνικών αιτιών».

Ο Παιδικός Σταθμός έχει τις αρχές του στις ιδέες του Fröbel (1782-1852), ο
οποίος χαρακτηρίζει το προσχολικό αυτό ίδρυμα ως «ένα Ινστιτούτο που καλλιεργεί
και υποστηρίζει την οικογενειακή, εθνική και ανθρώπινη ζωή, αναπτύσσοντας τη δρά-ση, την έρευνα και τη δημιουργικότητα στο παιδί, το οποίο λογίζεται ως μέλος της οικογένειας,
του έθνους και της ανθρωπότητας… Ως ένα Ινστιτούτο για την πολύπλευρη
εξέλιξη του ατόμου με τη βοήθεια του παιχνιδιού, της αυθόρμητης δημιουργικότητας
και της αυθόρμητης διαφώτισης». Γι’ αυτό του έδωσε την ονομασία «παιδικός κήπος»(Kindergarten)25
.
Τα ιδρύματα προσχολικής αγωγής έχουν μεγάλη σπουδαιότητα για τη σωματική,
πνευματική και ψυχική διάπλαση του νηπίου, καθώς, και την καλλιέργεια του
χαρακτήρα του. Πρέπει, όμως, να διευκρινισθεί ότι οι Παιδικοί/Βρεφονηπιακοί
Σταθμοί διαφέρουν, ως προς τον σκοπό, το όνομα, το ωράριο και τα προγράμματα
των Νηπιαγωγείων, επειδή αποβλέπουν κατά κύριο λόγο στη φύλαξη, διατροφή, διαπαιδαγώγηση
και ψυχαγωγία των βρεφονηπίων, χωρίς αυτό, βέβαια, να σημαίνει ότι
οι Παιδικοί/Βρεφονηπιακοί Σταθμοί δεν παρέχουν συστηματική αγωγή από ειδικευμένα
πρόσωπα και δεν αρκούνται στη φύλαξη και διατροφή των νηπίων.
Οι μέθοδοι των ιδρυμάτων της προσχολικής αγωγής λαμβάνουν υπόψη τις
μεθόδους του Fröbel, της Montessori, του Decroly, των Audermars, Lafendel και των
αδερφών Agazzi. Ο Fröbel πιστεύει ότι το παιδί μέσω του παιχνιδιού απολαμβάνει
και βιώνει τον κόσμο ως αρμονικό σύνολο, ενώ αντιλαμβάνεται τον ίδιο του τον εαυτό
ως μέρος αυτού του κόσμου. Η Μ.Montessori αντιμετωπίζει το παιχνίδι του νηπίου
ως παράγοντα αγωγής προς εργασία26
.
Σήμερα, βέβαια, εφαρμόζονται αναλυτικά προγράμματα που λαμβάνουν υπόψη
τα πορίσματα των ερευνών για την ψυχολογία του παιδιού και της παιδαγωγικής.
Ακόμη, με την αναβάθμιση των παιδαγωγικών σπουδών στα Πανεπιστήμια/Τ.Ε.Ι. και
τις δυνατότητες για μετεκπαίδευση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της προσχολικής
αγωγής εξασφαλίζονται εκλεκτοί επιστήμονες για τη στελέχωση και βελτίωση
των ιδρυμάτων.
Β. Βρεφικοί-Βρεφονηπιακοί Σταθμοί -Παιδικοί Σταθμοί
Στην Ελλάδα ιδρύθηκαν και λειτούργησαν κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα οι
«Παιδικοί Σταθμοί». Ως Παιδικός Σταθμός νοείται το ίδρυμα, το οποίο έχει κοινωνικό
και παιδευτικό χαρακτήρα, όπου φοιτούν παιδιά ηλικίας 2,5 ως 5 ή 6 ετών. Εκεί
τα νήπια διημερεύουν απολαμβάνοντας τη φροντίδα ειδικών παιδαγωγών. Στα κέντρα αυτά παρέχονται ταυτόχρονα η περίθαλψη, η ωφέλιμη απασχόληση, η διατροφή
και η αγωγή σε νήπια εργαζόμενων γονέων.
Ο θεσμός – όπως γίνεται φανερό – ανακαλεί τα ιδρύματα του περασμένου
αιώνα στις ευρωπαϊκές χώρες που ονομάστηκαν «Άσυλα», προτού εκείνα πάρουν τη
μορφή των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Στην Ελλάδα οι Παιδικοί Σταθμοί δημιουργήθηκαν μόλις τον εικοστό αιώνα,
όταν οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες επέβαλαν τη θεσμοποιημένη μορφή
των ιδρυμάτων, που παρείχαν, κυρίως, φιλανθρωπικό έργο.
Οι Βρεφονηπιακοί Σταθμοί δέχονται βρεφονήπια ηλικίας 8 μηνών έως την είσοδο
των παιδιών στο Δημοτικό σχολείο. Οι Βρεφικοί Σταθμοί δέχονται παιδιά ηλικίας
8 μηνών έως 3 ετών.
I. 2.1.5 Σκοπός των Παιδικών και Βρεφονηπιακών Σταθμών
Ως υπηρεσιακή μονάδα ενός διοικητικού και διαχειριστικού συστήματος ο
Βρεφονηπιακός-Παιδικός Σταθμός διαρθρώνεται από ένα σύνολο υπηρεσιών, οργανωμένο
και δομημένο με νομοθετικό θεσμικό πλαίσιο. Κύρια αποστολή του είναι η
παροχή υπηρεσιών και «αγαθών» στο κοινωνικό σύνολο. Ο σκοπός των Παιδικών
και Βρεφονηπιακών Σταθμών ορίζεται ως εξής : «οι Παιδικοί και Βρεφονηπιακοί
Σταθμοί που είναι κυρίαρχα χώροι αγωγής και ασφαλούς διαμονής για παιδιά προσχολικής
ηλικίας σκοπό έχουν:
 Να παρέχουν ενιαία προσχολική αγωγή σύμφωνα με τα πλέον σύγχρονα επιστημονικά
δεδομένα.
 Να βοηθούν τα παιδιά να αναπτυχθούν ολόπλευρα, σωματικά, νοητικά, συναισθηματικά
και κοινωνικά.
 Να εξαλείφουν κατά το δυνατό, τις διαφορές που τυχόν προκύπτουν από το πολιτιστικό,
οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο των γονέων τους.
 Να εξυπηρετούν τους γονείς και παράλληλα να τους ευαισθητοποιούν πάνω σε
θέματα σύγχρονης παιδαγωγικής και ψυχολογίας.
 Να βοηθούν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας στην ομαλή μετάβαση τους από το
οικογενειακό στο σχολικό περιβάλλον.
 Να παρέχουν ημερήσια διατροφή και φροντίδα στα παιδιά που φιλοξενούν τη-
ρώντας τους κανόνες υγιεινής και ασφαλείας»

Σύμφωνα με το άρθρο 18 (ΥΑ 16065 – ΦΕΚ Β΄ 497/22-4-2002), το οποίο αναφέρεται
στα ειδικά καθήκοντα και αρμοδιότητες του προσωπικού παραθέτουμε
ενδεικτικά τα καθήκοντα του προσωπικού του νομικού προσώπου.
1. «Παιδαγωγικό προσωπικό:
α) Κύρια μέριμνά του αποτελεί η φροντίδα για την ψυχοσωματική υγεία και ψυχοκινητική
εξέλιξη των παιδιών με εξατομίκευση του ημερήσιου προγράμματος
ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες τους, καθώς κι η απασχόληση των
παιδιών σύμφωνα με το ημερήσιο πρόγραμμα απασχόλησης

βοηθά τα φιλοξενούμενα παιδιά για την ικανοποίηση των ατομικών τους αναγκών,
παρακολουθεί τη διατροφή και την καθαριότητά τους ενθαρρύνοντας
την αυτοεξυπηρέτησή τους,
δ) ενημερώνει τους αρμόδιους φορείς και τον Παιδίατρο για κάθε ύποπτο σχετικά
με την υγεία περιστατικό,
ε) τηρεί βιβλίο παρουσίας των παιδιών και ενημερώνει αρμοδίως για τις καθυστερήσεις
παιδιών κατά την προσέλευσή τους ή σε περίπτωση απουσιών
τους,
στ)