Γιατί αγαπάμε και γιατί απατούμε;

Η ανθρωπολόγος Helen Fisher καταπιάνεται με ένα πολύ ευαίσθητο και περίπλοκο θέμα. Την αγάπη. Προσεγγίζει την έννοια της αγάπης αναλύοντας την εξέλιξή της, τις βιολογικές της ρίζες καθώς και τη σημασία που έχει για ολόκληρη την κοινωνία.

Στην ανάλυσή της, κατέχει σημαντική θέση το γεγονός της ένταξης της γυναίκας στην αγορά εργασίας καθώς και η αλλαγή των συσχετισμών στο θέμα των σχέσεων. Δίνει, μάλιστα, μια πολύ ενδιαφέρουσα απάντηση όταν την ρωτούν γιατί οι άντρες είναι πιο άπιστοι…
Εγώ και οι συνεργάτες μου εξετάσαμε 32 ανθρώπους που ήταν τρελά ερωτευμένοι με έναν μαγνητικό τομογράφο. 17 που ήταν τρελά ερωτευμένοι και ο έρωτάς τους είχε ανταπόκριση και 15 που ήταν τρελά ερωτευμένοι και είχαν μόλις απορριφθεί. Θέλω να σας μιλήσω πρώτα γι’ αυτό και μετά να συνεχίσω με το πώς νομίζουμε ότι θα εξελιχθεί η αγάπη.

«Τι είναι το να αγαπάς» είπε ο Σαίξπηρ. Νομίζω ότι οι πρόγονοί μας – οι άνθρωποι άρχισαν να αναρωτιούνται γι αυτό το θέμα από τότε που καθόταν γύρω από φωτιές ή ξαπλωμένοι κοίταζαν τα αστέρια ένα εκατομμύριο χρόνια πριν. Ξεκίνησα προσπαθώντας να καταλάβω τι είναι η ρομαντική αγάπη εξετάζοντας τα ερευνητικά δεδομένα των τελευταίων 45 ετών – μόνο από το χώρο της ψυχολογίας και, όπως φάνηκε, υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη ομάδα πραγμάτων που συμβαίνουν όταν ερωτευόμαστε. Το πρώτο πράγμα που γίνεται είναι αυτό που ονομάζω – το άτομο αρχίζει να ασχολείται μ’ αυτό που ονομάζω «ειδικό νόημα.» Ένας οδηγός φορτηγού κάποτε μου είπε, «Ο κόσμος είχε ένα καινούριο κέντρο, και το κέντρο αυτό ήταν η Μαίρη-Άννα.»

Ο Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω το είπε λίγο διαφορετικά. Είπε, «Αγάπη είναι η υπερτίμηση των διαφορών μιας γυναίκας από μια άλλη.» Και πράγματι, αυτό είναι που κάνουμε. Και μετά απλά επικεντρωνόμαστε σ’ αυτό το πρόσωπο. Μπορούμε να κάνουμε κατάλογο για το τι δεν μας αρέσει σ’ αυτό αλλά στη συνέχεια τα ξεχνάμε όλα και συνεχίζουμε. Ο Τσώσερ είπε «Η αγάπη είναι τυφλή.»

Προσπαθώντας να κατανοήσω τη ρομαντική αγάπη Αποφάσισα να διαβάσω ποίηση απ’ όλο τον κόσμο και θα ήθελα να σας απαγγείλω ένα πολύ σύντομο ποίημα από την Κίνα του 18ου αιώνα, γιατί είναι ένα σχεδόν τέλειο παράδειγμα ενός άντρα που είναι ολοκληρωτικά αφοσιωμένος σε μια συγκεκριμένη γυναίκα. Είναι σαν να είστε τρελά ερωτευμένος με κάποια και περπατάτε προς το αυτοκίνητό της. Το αυτοκίνητό της είναι διαφορετικό από κάθε άλλο παρκαρισμένο αυτοκίνητο. Το ποτήρι που πίνει κρασί είναι διαφορετικό από το ποτήρι κάθε άλλου καλεσμένου. Και, στην περίπτωση του ποιήματος, ο άντρας έχει αγκιστρωθεί σε ένα στρώμα από μπαμπού.

Πάει κάπως έτσι. Και είναι γραμμένο από τον Γουάν Τσεν: «Δεν μπορώ να αντέξω να ξαναμαζεψω αυτό το στρώμα. Το βράδυ που σε έφερα σπίτι, σε είδα να το ξετυλίγεις.» Αγκιστρώθηκε στο στρώμα, πιθανόν γιατί ανέβαζε τη δραστηριότητα της ντοπαμίνης στον εγκέφαλό του, όπως συμβαίνει σε όλους μας.

Αλλά έτσι κι αλλιώς, όχι μόνο το πρόσωπο που μας ενδιαφέρει αποκτά ιδιαίτερο νόημα, εστιάζουμε την προσοχή μας σ’ αυτό. Τους μεγαλοποιούμε. Αποκτούμε υπερβολική ενέργεια. Όπως παρατήρησε ένας Πολυνήσιος, «Αισθανόμουν ότι μπορούσα να πηδήξω στον ουρανό.» Μένουμε ξάγρυπνοι. Περπατάμε μέχρι το πρωί. Αισθανόμαστε αγαλλίαση όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά, και πέφτουμε σε απόγνωση όταν τα πράγματα πηγαίνουν άσχημα. Αληθινή εξάρτηση απ’ αυτό το πρόσωπο. Ένας επιχειρηματίας από τη Νέα Υόρκη που είπε κάποτε, «Ότι της άρεσε, μου άρεσε.» Απλό. Η ρομαντική αγάπη είναι πολύ απλή.

Γινόμαστε εξαιρετικά σεξουαλικά κτητικοί. Ξέρετε, αν κάνουμε σεξ με κάποιον περιστασιακά δεν ενδιαφερόμαστε στ’ αλήθεια αν έχει και άλλες ευκαιριακές επαφές. Αλλά από τη στιγμή που ερωτευόμαστε, γινόμαστε εξαιρετικά κτητικοί. Νομίζω ότι αυτό είναι Δαρβίνειο – υπάρχει ένας Δαρβίνειος στόχος σ’ αυτό. Ο στόχος είναι να ενωθούν δύο άνθρωποι με τέτοια δύναμη ώστε να μπορέσουν αν μεγαλώσουν τα μωρά τους ως ομάδα.

Αλλά τα κύρια χαρακτηριστικά της ρομαντικής αγάπης είναι ο έντονος πόθος, ένας έντονος πόθος για το συγκεκριμένο άτομο, όχι μόνο σεξουαλικά, αλλά συναισθηματικά. Και θέλουμε – θα ήταν ωραίο να κάνουμε σεξ μαζί του, αλλά θέλουμε να μας τηλεφωνεί, να μας καλεί να βγούμε, κλπ. Να μας λέει ότι μας αγαπάει. Το άλλο κύριο χαρακτηριστικό είναι το κίνητρο. Η μηχανή στον εγκέφαλό μας παίρνει στροφές και θέλουμε αυτό το άτομο.

Και τελευταίο, αλλά όχι αμελητέο, είναι μια έμμονη ιδέα. Όταν περάσα τους ερωτευμένους από τον τομογράφο, πριν τους περάσω θα τους ρωτούσα καθε ήδους ερώτηση. Αλλά η πιο σημαντική ερώτηση ήταν πάντα η ίδια. Ήταν «Τι ποσοστό της ημέρας και της νύχτας σκέφτεσαι αυτό το πρόσωπο;» Και πράγματι απαντούσαν, «Όλη μέρα. Όλη νύχτα. Δεν μπορώ να στατατήσω να τον/την σκέφτομαι.»

Και μετά, η τελευταία ερώτηση που ρωτούσα … Πάντα έπρεπε να προετοιμαστώ για να ρωτήσω αυτή την ερώτηση, γιατί δεν είμαι ψυχολόγος. Δεν δουλεύω με ανθρώπους που ζουν κάποια τραυματική εμπειρία. Και η τελική μου ερώτηση ήταν πάντα η ίδια. Ρωτούσα, «Θα πέθαινες γι’ αυτόν ή γι’ αυτήν;» Και, πράγματι, οι άνθρωποι αυτοί απαντούσαν «Ναι!» σαν να τους είχα ζητήσει να μου δώσουν το αλάτι. Με συγκλόνισε αυτό.

Μελετήσαμε, λοιπόν, τους εγκεφάλους τους καθώς κοιτούσαν μια φωτογραφία της αγαπημένης τους και μια ουδέτερη φωτογραφία, με μια ενδιάμεση διαδικασία διάσπασης της προσοχής τους. Ώστε να βρούμε – να δούμε τον ίδιο εγκέφαλο όταν βρισκόταν σε κατάσταση διέγερσης και όταν βρισκόταν σε κατάσταση ηρεμίας. Και βρήκαμε δραστηριότητα σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου. Μάλιστα, μια από τις πιο σημαντικές ήταν η περιοχή του εγκεφάλου που ενεργοποιείται όταν αισθανόμαστε τη διέγερση της κοκαΐνης. Και πράγματι, αυτό ακριβώς συμβαίνει.

Άρχισα να συνειδητοποιώ ότι η ρομαντική αγάπη δεν είναι συναίσθημα. Μάλιστα, πάντα σκεφτόμουν ότι ήταν μια σειρά από συναισθήματα από το υψηλότερο έως το πιο χαμηλό. Αλλά στην πραγματικότητα είναι μια βιολογική ορμή. Προέρχεται από την κινητήρια δύναμη του νου, το τμήμα αυτό που θέλει, που λαχταρά. Το είδος του νου – τμήμα του νου – όταν απλώνουμε το χέρι να πιάσουμε ένα κομμάτι σοκολάτα, όταν θέλουμε να πάρουμε προαγωγή στη δουλειά. Η δύναμη που κινεί τον εγκέφαλο. Είναι μια βιολογική ορμή.

Και μάλιστα, νομίζω ότι είναι δυνατότερη από την σεξουαλική ορμή. Ξέρετε, αν ζητήσετε από κάποιον να κάνει έρωτα μαζί σας και σας απαντήσει «Όχι ευχαριστώ.» σίγουρα δεν θα αυτοκτονήσετε ή θα πέσετε σε κλινική κατάθλιψη. Αλλά σίγουρα, σε όλο τον κόσμο, άνθρωποι που βιώνουν απόρριψη στην αγάπη σκοτώνουν γι’ αυτό. Οι άνθρωποι ζουν για την αγάπη. Σκοτώνουν για την αγάπη. Πεθαίνουν για την αγάπη. Έχουν τραγούδια, ποιήματα, μυθιστορήματα, γλυπτά, πίνακες, μύθους, θρύλους. Σε περισσότερες από 175 κοινωνίες, οι άνθρωποι έχουν αφήσει μαρτυρίες αυτού του πανίσχυρου συστήματος στον εγκέφαλο. Έφτασα να πιστεύω ότι είναι ένα από τα πιο ισχυρά συστήματα στη γη τόσο για απέραντη ευχαρίστηση όσο και για απύθμενη θλίψη.

Και επίσης έχω βγάλει το συμπέρασμα ότι είναι ένα από τρία, βασικά διαφορετικά εγκεφαλικά συστήματα που εξελίχθηκαν μέσα από τη διαδικασία του ζευγαρώματος και της αναπαραγωγής. Το ένα είναι η παρόρμηση για σεξ, η επιθυμία για σεξουαλική ικανοποίηση. Ο Γ. Χ. Ώντεν το αποκάλεσε μια «ανυπόφορη φαγούρα,» και πράγματι, αυτό ακριβώς είναι. Μας ενοχλεί λίγο, όπως όταν πεινάμε. Το δεύτερο από αυτά τα τρία συστήματα είναι η ρομαντική αγάπη, αυτός ο ενθουσιασμός, η έμμονη ιδέα της πρώτης αγάπης. Και το τρίτο εγκεφαλικό σύστημα είναι η προσκόληση, αυτή η αίσθηση ηρεμίας και ασφάλειας που αισθανόμαστε με τον μόνιμο σύντροφο.

Και νομίζω ότι η σεξουαλική παρόρμηση εξελίχθηκε για να μας φέρει μέχρι αυτό το σημείο, ψάχνοντας μέσα σε έναν αριθμό συντρόφων. Ξέρετε, το αισθανόμαστε όταν απλά οδηγούμε το αυτοκίνητό μας. Μπορεί να μην είναι εστιασμένο σε κανέναν. Νομίζω ότι η ρομαντική αγάπη εξελίχθηκε για να μας δώσει τη δυνατότητα να εστιάσουμε την ενέργεια για ζευγάρωμα σε ένα μόνο άτομο κάθε φορά, εξοικονομώντας έτσι χρόνο και ενέργεια. Και νομίζω ότι η προσκόλληση, το τρίτο εγκεφαλικό σύστημα, εξελίχθηκε ώστε να μπορούμε να ανεχόμαστε το σύντροφό μας – (Γέλια) – τουλάχιστον για όσο χρειάζεται να μεγαλώσουμε τα παιδιά ως ζευγάρι.

Έτσι, με αυτή την εισαγωγή, θέλω να προχωρήσω στη συζήτηση δύο από τις πιο έντονες κοινωνικές τάσεις. Τη μια των τελευταίων 10.000 ετών και την άλλη – σίγουρα των τελευταίων 25 ετών – που πρόκειται να έχουν αντίκτυπο σ’ αυτά τα τρία διαφορετικά εγκεφαλικά συστήματα, την επιθυμία για σεξ, την ρομαντική αγάπη και την προσκόλληση σε ένα σύντροφο.

Η πρώτη είναι οι εργαζόμενες γυναίκες, η είσοδός τους στον εργασιακό χώρο. Εξέτασα 150 – 130 κοινωνίες μέσα από τα δημογραφικά στοιχεία των Ενωμένων Εθνών. Και παντού στον κόσμο, σε 129 από τις 130, οι γυναίκες όχι μόνο εισέρχονται στην αγορά εργασίας – μερικές φορές πολύ πολύ αργά αλλά κινούνται και σιγά σιγά κλείνουν την ψαλίδα μεταξύ αντρών και γυναικών σε σχέση με την οικονομική ισχύ, την υγεία και την παιδεία. Είναι πολύ αργή διαδικασία.

Για κάθε τάση – στον πλανήτη, υπάρχει η αντίθετη τάση. Όλοι το γνωρίζουμε αυτό, αλλά – η παλιά Αραβική παροιμία. Οι Άραβες λένε «Τα σκυλιά μπορεί να γαβγίζουν, αλλά το καραβάνι προχωράει.» Και πραγματικά, το καραβάνι προχωράει. Οι γυναίκες προωθούνται ξανά στην αγορά εργασίας. Και λέω ξανά στην αγορά εργασίας γιατί αυτό δεν είναι κάτι καινούριο. Για εκατομμύρια χρόνια, στα λιβάδια της Αφρικής , οι γυναίκες πήγαιναν στη δουλειά να μαζέψουν τα λαχανικά τους. Επέστρεφαν στο σπίτι με το 60 έως 80% του βραδινού γεύματος. Η οικογένεια του διπλού εισοδήματος ήταν το πρότυπο. Και οι γυναίκες θεωρούνταν εξίσου ισχυρές οικονομικά, κοινωνικά και σεξουαλικά όσο οι άντρες. Εν συντομία, στην πραγματικότητα κινούμαστε εμπρός προς το παρελθόν.

Τότε, η χειρότερη εφεύρεση της γυναίκας ήταν το αλέτρι. Με την επαρχή της γεωργίας του αλετριού, ο ρόλος των αντρών έγινε πολύ ισχυρός. Οι γυναίκες έχασαν τις αρχαίες δουλειές τους ως συλλέκτριες, αλλά στη συνέχεια, με τη βιομηχανική και τη μετά-βιομηχανική επανάσταση εισέρχονται πάλι στην αγορά εργασίας. Εν συντομία, αποκτούν τη θέση που είχαν εκατομμύρια χρόνια πριν. 10.000 χρόνια πριν, 100.000 χρόνια πριν. Βλέπουμε τώρα μια από τις πιο αξιοσημείωτες παραδόσεις στην ιστορία του ανρθώπινου ζώου. Και πρόκειται να έχει αντίκτυπο.

Συνήθως κάνω ολόκληρη εισήγηση για τον αντίκτυπο των γυναικών στην επιχειρηματική κοινότητα. Θα πω μόνο ένα-δυο πράγματα, και μετά θα συνεχίσω με το σεξ και την αγάπη. Υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων, όποιος νομίζει ότι οι άντρες και οι γυναίκες είναι όμοιοι απλά δεν είχε ένα αγόρι και ένα κορίτσι. Δεν ξέρω γιατί θέλουν να νομίζουν ότι οι άντρες και οι γυναίκες είναι όμοιοι. Έχουμε πολλά κοινά, αλλά υπάρχουν και πολλά που δεν είμαστε – δεν έχουμε κοινά.

Είμαστε – με τα λόγια του Τεντ Χιούζ, «Νομίζω ότι έχουμε φτιαχτεί να είμαστε – είμαστε σαν δύο πόδια. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον για να προχωρήσουμε.» Αλλά δεν εξελιχθήκαμε να έχουμε τον ίδιο εγκέφαλο. Και βρίσκουμε όλο και περισσότερες διαφορές στον εγκέφαλο ανάμεσα στα δύο φύλα. Θα χρησιμοποιήσω μόνο δύο από αυτές και θα συνεχίσω με το σεξ και την αγάπη. Μια από αυτές είναι η ομιλία. Οι γυναίκες μπορούν να μιλάνε.

Η ικανότητα των γυναικών να βρουν τη σωστή λέξη γρήγορα, η σωστή άρθρωση αυξάνεται στο μέσο του έμμηνου κύκλου, όταν τα οιστρογόνα είναι ανεβασμένα. Αλλά ακόμα και τις ημέρες της έμμηνης ρύσης, είναι καλύτερες από τον μέσο άντρα. Οι γυναίκες μπορούν να μιλάνε. Το κάνουν αυτό εδώ και εκατομμύρια χρόνια, οι λέξεις είναι τα εργαλεία των γυναικών. Κρατούσαν το μωρό μπροστά στο πρόσωπό τους, καλοπιάντοντάς το, επιπλήτοντάς το, εκπαιδεύοντάς το με λέξεις. Και, πραγματικά, εξελίσσονται σε μια ισχυρή δύναμη.

Ακόμα και σε μέρη όπως η Ινδία και η Ιαπωνία, που οι γυναίκες δεν ενεργοποιούνται γρήγορα στην κανονική αγορά εργασίας, ενεργοποιούνται στη δημοσιογραφία. Και νομίζω ότι η τηλεόραση είναι σαν μια οικουμενική εστία. Καθόμαστε όλοι γύρω της και διαμορφώνει τη σκέψη μας. Σχεδόν πάντοτε, όταν εμφανίζομαι στην τηλεόραση, οι παραγωγοί που με καλούν, που διαπραγματεύονται τι θα πούμε, είναι γυναίκες. Μάλιστα, ο Σολζενίτσιν είπε κάποτε, «Το να έχεις ένα μεγάλο συγγραφέα είναι σα να έχεις μια άλλη κυβέρνηση.»

Σήμερα, το 54% των ανθρώπων που είναι συγγραφείς στην Αμερική είναι γυναίκες. Είναι ένα από τα πολλά, πολλά χαρακτηριστικά που έχουν οι γυναίκες και που θα φέρουν στην αγορά εργασίας. Έχουν καταπληκτικές δεξιότητες με τους ανθρώπους, δεξιότητες διαπραγμάτευσης. Είναι εξαιρετικά δημιουργικές. Τώρα ξέρουμε τα στοιχεία του εγκεφάλου για τη φαντασία, τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Έχουν την τάση να σκέφτονται πολύπλοκα. Επειδή τα θηλυκά μέρη του εγκεφάλου είναι καλύτερα συνδεδεμένα, έχουν την τάση να συλλέγουν περισσότερα δεδομένα όταν σκέφτονται, να τα τοποθετούν σε πιο σύνθετα σχήματα, βλέπουν περισσότερες επιλογές και αποτελέσματα. Έχουν την τάση να σκέφτονται σε πλαίσια, ολιστικά, αυτό που αποκαλώ πολύπλοκη σκέψη.

Οι άντρες έχουν την τάση – και αυτά είναι μέσοι όροι – να αφήνουν απέξω ότι θεωρούν ως μη σχετικό, εστιάζουν σ’ αυτό που κάνουν και προχωρούν με ένα βήμα προς βήμα σύστημα σκέψης. Και οι δύο τρόποι σκέψης είναι εξίσου καλοί. Χρειαζόμαστε και τους δύο για να προχωρήσουμε. Άλλωστε, υπάρχουν περισσότεροι άντρες ευφυΐες στον κόσμο. Όταν – και υπάρχουν περισσότεροι άντρες ηλίθιοι στον κόσμο. Όταν ο αντρικός εγκέφαλος δουλεύει καλά, δουλεύει εξαιρετικά καλά. Και εγώ – αυτό που αλήθεια νομίζω ότι κάνουμε είναι, οδεύουμε προς μια συνεταιριστική κοινωνία, μια κοινωνία όπου τα ταλέντα και των ανδρών και των γυναικών γίνονται κατανοητά και εκτιμούνται και αξιοποιούνται.

Αλλά πραγματικά, η είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας έχει τεράστιες συνέπειες για το σεξ, τον έρωτα και την οικογενειακή ζωή. Πρώτα απ’ όλα, οι γυναίκες αρχίζουν να εκφράζουν τη σεξουαλικότητά τους. Πάντα εκπλήσσομαι όταν με ρωτάνε, «Γιατί οι άντρες είναι τόσο άπιστοι;» Και απαντάω, «Γιατί νομίζετε ότι οι άντρες είναι περισσότερο άπιστοι από τις γυναίκες;» «Καλά, – οι άντρες είναι περισσότερο άπιστοι!» Και ρωτάω, «Με ποιόν νομίζετε ότι κοιμούνται αυτοί οι άντρες;» Και – απλά μαθηματικά!

Τέλος πάντων. Στο δυτικό κόσμο τα μικρά κορίτσια ξεκινούν – οι γυναίκες κάνουν σεξ σε μικρότερη ηλικία, έχουν περισσότερους συντρόφους, εκφράζουν λιγότερη απογοήτευση για τους συντρόφους τους, παντρεύονται αργότερα, κάνουν λιγότερα παιδιά, διαλύουν κακούς γάμους για καλύτερους. Βλέπουμε την άνοδο της θηλυκής σεξουαλικής έκφρασης. Και, πράγματι, για άλλη μια φορά οδεύουμε προς μια σεξουαλική έκφραση που πιθανόν είδαμε στα λιβάδια της Αφρικής ένα εκατομμύριο χρόνια πριν, γιατί αυτή είναι η σεξουαλική έκφραση που βλέπουμε σε κοινωνίες κυνηγών και γεωργών σήμερα.

Επίσης επιστρέφουμε σε μια αρχαία μορφή ισότητας στο γάμο. Λένε ότι ο 21ος αιώνας πρόκειται να είναι ο αιώνας του ονομαζόμενου «συμμετρικού γάμου,» ή του «καθαρού γάμου,» ή του «συντροφικού γάμου.» Αυτός είναι ένας γάμος μεταξύ ίσων, που εξελίσσεται σε ένα σχήμα εξαιρετικά συμβατό με το αρχαίο ανθρώπινο πνεύμα.

Επίσης παρατηρούμε την άνοδο της ρομαντικής αγάπης. 91% των Αμερικανών γυναικών και 86% των Αμερικανών αντρών δεν θα παντρευόταν κάποιον που έχει όλα τα χαρακτηριστικά του τέλειου συντρόφου αν δεν ήταν ερωτευμένοι με το πρόσωπο αυτό. Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, σε μια μελέτη 37 κοινωνιών, θέλουν να είναι ερωτευμένοι με τον άνθρωπο που θα παντρευτούν. Πράγματι, οι γάμοι από συνοικέσιο οδεύουν προς αποκλεισμό από την ζωή μας.

Ακόμα, πιστεύω ότι οι γάμοι ίσως γίνουν πιο σταθεροί λόγω του δεύτερης παγκόσμιας τάσης. Η πρώτη είναι η είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας, η δεύτερη είναι ο πληθυσμός που γερνάει. Λένε ότι τώρα στην Αμερική, ως μέση ηλικία πρέπει να θεωρούνται τα 85. Γιατί σ’ αυτή την κατηγορία των 76 έως 85, μόνο – ως και 40% των ανθρώπων δεν έχουν κανένα πρόβλημα υγείας. Άρα βλέπουμε ότι υπάρχει μια προέκταση της μέσης ηλικίας.

Και κοίταξα – σε ένα από τα βιβλία μου, κοίταξα στα στοιχεία διαζυγίων σε 58 χώρες. Και όπως φαίνεται, όσο μεγαλώνει κανείς, τόσο λιγοστεύουν οι πιθανότητες διαζυγίου. Έτσι τώρα, το ποσοστό διαζυγίων στην Αμερική είναι σταθερό, και φαίνεται ότι αρχίζει να πέφτει. Ίσως πέσει ακόμα περισσότερο. Ακόμα θα έλεγα ότι με το Βιάγκρα, αντικατάσταση οιστρογόνων, ισχίων και τις απίστευτα ενδιαφέρουσες γυναίκες – οι γυναίκες ποτέ δεν ήταν τόσο ενδιαφέρουσες όσο τώρα. Ποτέ πριν στον πλανήτη οι γυναίκες δεν ήταν τόσο μορφωμένες, τόσο ενδιαφέρουσες, τόσο ικανές. Και ειλικρινά πιστεύω ότι αν ποτέ ήταν κάποια περίοδος στην ανθρώπινη εξέλιξη που είχαμε την ευκαιρία να κάνουμε έναν καλό γάμο, η στιγμή αυτή είναι τώρα.

Ωστόσο, υπάρχουν όλων των ειδών οι επιπλοκές σ’ αυτό. Σ’ αυτά τα τρία εγκεφαλικά συστήματα, επιθυμία για σεξ, ρομαντική αγάπη και προσκόλληση – δεν πάνε πάντα μαζί. Μπορούν, όμως να συνυπάρχουν. Γι’ αυτό και το ευκαιριακό σεξ δεν είναι τόσο ευκαιριακό. Με τον οργασμό έχουμε μια αύξηση της ντοπαμίνης. Η ντοπαμίνη συνδέεται με την ρομαντική αγάπη, και μπορούμε να ερωτευθούμε κάποιον με τον οποίο κάνουμε σεξ. Με τον οργασμό έχουμε μια αύξηση της οξυτοκίνης και της βασοπρεσίνης – αυτές συνδέονται με την προσκόλληση. Γι’ αυτό αισθανόμαστε αυτό το αίσθημα της κοσμικής ένωσης με κάποιον αφού κάναμε σεξ μαζί του.

Αλλά αυτά τα τρία εγκεφαλικά συστήματα, η επιθυμία για σεξ, η ρομαντική αγάπη και η προσκόλληση, δεν είναι πάντα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Μπορεί να αισθάνεστε μια βαθιά προσκόλληση με ένα μόνιμο σύντροφο ενώ ταυτόχρονα αισθάνεστε έντονη ρομαντική αγάπη για κάποιον άλλο, ενώ αισθάνεστε σεξουαλική παρόρμηση για ανθρώπους που δεν σχετίζονται με τους άλλους συντρόφους. Εν συντομία, είμαστε ικανοί να αγαπάμε περισσότερους από έναν ανθρώπους ταυτόχρονα. Μάλιστα, μπορούμε να είμαστε ξαπλωμένοι στο κρεβάτι τη νύχτα και να περνάμε από βαθιά αισθήματα προσκόλλησης για ένα πρόσωπο σε βαθιά αισθήματα ρομαντικής αγάπης για κάποιον άλλο. Είναι σαν να συνεδριάζει μια επιτροπή στο κεφάλι σας καθώς προσπαθείτε να αποφασίσετε τι να κάνετε. Επίσης, ειλικρινά δεν νομίζω ότι είμαστε ένα ζώο φτιαγμένο να είναι ευτυχισμένο, είμαστε ένα ζώο που φτιάχτηκε για να αναπαράγεται. Νομίζω ότι η ευτυχία που βρίσκουμε, τη δημιουργούμε. Και νομίζω, παρ’ όλα αυτά, ότι μπορούμε να δημιουργούμε καλές σχέσεις μεταξύ μας.

Λοιπόν, θέλω να κλείσω με δύο πράγματα. Θέλω να κλείσω με μια ανησυχία. Έχω μια ανησυχία – και με μια υπέροχη ιστορία. Η ανησυχία είναι για τα αντικαταθλιπτικά. Πάνω από 100 εκατομμύρια συνταγές αντικαταθλιπτικών γράφονται κάθε χρόνο στις ΗΠΑ. Και τα φάρμακα αυτά γενικεύονται. Επεκτείνονται σε ολόκληρο τον κόσμο. Ξέρω μια κοπέλα που παίρνει ένα από αυτά τα αντικαταθλιπτικά, αυξητικά της σεροτονίνης – SSRI, αντικαταθλιπτικά αυξητικά της σεροτονίνης – από τα 13 της χρόνια. Τώρα είναι 23. Τα παίρνει από τότε που ήταν 13.

Δεν έχω τίποτε ενάντια σ’ αυτούς που τα παίρνουν για κάποιο διάστημα, όταν περνούν μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο. Θέλουν να αυτοκτονήσουν ή να σκοτώσουν κάποιον. Θα τα συνιστούσα. Αλλά όλο και περισσότεροι στις ΗΠΑ τα παίρνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Και μάλιστα, αυτό που κάνουν αυτά τα φάρμακα είναι να ανεβάζουν τα επίπεδα της σεροτονίνης. Και ανεβάζοντας τα επίπεδα της σεροτονίνης, καταστέλλουμε το κύκλωμα της ντοπαμίνης. Όλοι το ξέρουν αυτό. Η ντοπαμίνη σχετίζεται με την ρομαντική αγάπη. Όχι μόνο καταστέλλουν το κύκλωμα της ντοπαμίνης αλλά σκοτώνουν τη διάθεση για σεξ. Και όταν σκοτώνουμε τη διάθεση για σεξ, σκοτώνουμε τον οργασμό. Και όταν σκοτώνουμε τον οργασμό, σκοτώνουμε τη χημεία που σχετίζεται και την προσκόλληση. Τα πράγματα είναι συνδεδεμένα στον εγκέφαλο. Και όταν παρεμβαίνουμε σε ένα εγκεφαλικό σύστημα παρεμβαίνουμε και σε ένα άλλο. Απλά λέω ότι ένας κόσμος χωρίς αγάπη είναι ένα ολέθριο μέρος.

Οπότε τώρα – (παλαμάκια) – ευχαριστώ πολύ. Θέλω να κλείσω με μια ιστορία. Και μετά, με ένα σχόλιο. Μελετώ τη ρομαντική αγάπη, το σεξ και την προσκόλληση εδώ και 30 χρόνια. Είμαι μια γνήσια δίδυμη, ενδιαφέρομαι γιατί είμαστε όλοι όμοιοι. Γιατί εσείς κι εγώ είμαστε όμοιοι, γιατί οι Ιρακινοί και οι Ιάπωνες και οι Αυστραλοί Αβορίγινες και οι κάτοικοι του Αμαζονίου είναι όλοι όμοιοι.

Και πριν ένα χρόνο, μια υπηρεσία γνωριμιών μέσω του Ιντερνέτ, η Match.com με ρώτησε αν θα ήθελα να σχεδιάσω ένα καινούριο δικτυακό τόπο γι’ αυτούς. Είπα, «Δεν ξέρω τίποτε από προσωπικότητα. Ξέρετε; Δεν ξέρω. Νομίζετε ότι έχετε βρει το κατάλληλο πρόσωπο;» Είπαν, «Ναι.» Άρχισα να σκέφτομαι γιατί ερωτευόμαστε ένα πρόσωπο και όχι ένα άλλο.

Αυτό είναι η τρέχουσα μελέτη μου, θα είναι το επόμενο βιβλίο μου. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που ερωτευόμαστε ένα πρόσωπο και όχι ένα άλλο. Ο συντονισμός είναι σημαντικός. Η απόσταση είναι σημαντική. Το μυστήριο είναι σημαντικό. Ερωτευόμαστε κάποιον που είναι κάπως μυστηριώδης, εν μέρει γιατί το μυστήριο ανεβάζει τη ντοπαμίνη στον εγκέφαλο, πιθανόν μας ωθείι πέρα από το όριο και ερωτευόμαστε. Ερωτευόμαστε με κάποιον που ταιριάζει σ’ αυτό που ονομάζω «χάρτης αγάπης,» ένας υποσυνείδητος κατάλογος χαρακτηριστικών που χτίζουμε από παιδιά καθώς μεγαλώνουμε. Και επίσης νομίζω ότι γινόμαστε – ελκόμαστε προς ορισμένους ανθρώπους, με βασικά συμπληρωματικά εγκεφαλικά συστήματα. Και αυτό είναι που τώρα συνεισφέρω σ’ αυτό.

Αλλά θέλω να σας πω μια ιστορία για κάτι – να διευκρινίσω. Μίλησα εδώ για τη βιολογία της αγάπης. Ήθελα να σας δείξω λίγο από την κουλτούρα της, επίσης – τη μαγεία της. Είναι μια ιστορία που μου είπε κάποιος που την άκουσε από κάποιον που – μάλλον είναι μια αληθινή ιστορία. Ήταν ένας φοιτητής στο – εγώ είμαι στο Ράτκερς και οι δύο συνεργάτες μου – ο Αρτ Άαρον είναι στο SUNY Στόνυμπρουκ. Εκεί βάζουμε τους ανθρώπους μας στον μαγνητικό τομογράφο.

Και ο φοιτητής αυτός ήταν τρελά ερωτευμένος με μια άλλη φοιτήτρια, και αυτή δεν ήταν ερωτευμένη με αυτόν. Και ήταν σε ένα συνέδριο στο Πεκίνο. Και ήξερε από τη δουλειά μας ότι αν κάνεις κάτι πολύ πρωτότυπο με κάποιον, μπορείς να ανεβάσεις τη ντοπαμίνη στον εγκέφαλό του. Και πιθανό να ενεργοποιήσεις το σύστημα ρομαντικής αγάπης του εγκεφάλου. Έτσι αποφάσισε να βάλει την επιστήμη να δουλέψει, και κάλεσε την κοπέλα για μια βόλτα με ένα ρίκσο.

Και βέβαια – δεν έχω ανέβει ποτέ, αλλά προφανώς κινούνται ανάμεσα στα λεωφορεία και στα φορτηγά και είναι τρελό, και είναι θορυβώδες και είναι συναρπαστικό. Και σκέφτηκε ότι αυτό θα ανέβαζε τη ντοπαμίνη της, και θα τον ερωτευόταν. Οπότε ξεκινούν και αυτή ξεφωνίζει και τον σφίγγει και γελάει και περνάει καταπλητικά. Μια ώρα αργότερα κατεβαίνουν από την άμαξα, και σηκώνει τα χέρια της ψηλά και λέει, «Δεν ήταν υπέροχο;» Και, «Ο οδηγός της άμαξας δεν ήταν κούκλος;»
Υπάρχει μαγεία στην αγάπη! Αλλά θα κλείσω λέγοντας ότι εκατομμύρια χρόνια πριν, εξελίξαμε τρεις βασικές βιολογικής ορμές: τη σεξουαλική ορμή, τη ρομαντική αγάπη και την προσκόλληση σε ένα μόνιμο σύντροφο. Αυτά τα κυκλώματα είναι βαθιά ριζωμένα στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Θα επιβιώσουν όσο επιβιώνει το είδος μας σ’ αυτό που ο Σαίξπηρ ονόμασε «αυτό το θνητό σπείρωμα.»
Helen Fisher ανθρωπολόγος
http://enallaktikidrasi.com/2015/04/giati-agapame-kai-giati-apatame/

Advertisements