Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού η ελευθερία της έκφρασης των παιδιών είναι πολύ σηµαντική, προκειµένου να αισθανθούν άνετα να εξερευνήσουν το περιβάλλον τους, αλλά και να απολαύσουν τη διαδικασία. Ωστόσο, µε τους κανόνες που προκύπτουν αυθόρµητα ή επιβάλλονται από άλλους, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, το παιδί µαθαίνει να βάζει συναισθηµατικά όρια στον εαυτό του, δηλαδή να αναπτύσσει δεξιότητες αυτορρύθµισης. Η αυτορρύθµιση είναι ικανότητα πολύτιµη για τη µελλοντική ζωή του. Πώς όµως ορίζεται η αυτορρύθµιση και πώς βοηθά το παιχνίδι στην καλλιέργειά της;

Η αυτορρύθµιση αναφέρεται στην ικανότητα του ατόµου να ρυθµίζει από µόνο του τα συναισθήµατα, τη συµπεριφορά, την προσοχή, τις διαδικασίες σκέψης και το σώµα, ανάλογα µε τις εκάστοτε συνθήκες και λαµβάνοντας υπόψη τους στόχους του.

Πρέπει να «ρυθµίσουµε» τον εαυτό µας ώστε να είµαστε σίγουροι ότι έχουµε αρκετή ενέργεια, εγρήγορση ή ηρεµία για να αντιµετωπίσουµε την καθηµερινή ζωή ή το υπερβολικό στρες. Τα παιδιά µαθαίνουν να αυτορρυθµίζονται καθηµερινά όταν αλληλεπιδρούν µε τους ενήλικες που τα φροντίζουν.

Η αυτορρύθµιση µας βοηθά να διαχειριστούµε τις απογοητεύσεις της ζωής και τις στενοχώριες. Μας διευκολύνει να συγκεντρωθούµε στους στόχους µας, να τελειώσουµε ό,τι έχουµε αρχίσει και να είµαστε σε θέση να περιµένουµε για πράγµατα που θέλουµε. Αυτά τα στοιχεία είναι όλα πολύ σηµαντικά για να χτίσουµε µία ψυχικά ανθεκτική προσωπικότητα.

Η αυτορρύθµιση είναι στενά συνδεδεµένη µε τον αυτοέλεγχο. Οι δεξιότητες αυτοελέγχου µας βοηθούν να αναπτύξουµε την ικανότητά µας για αυτορρύθµιση. Το παιχνίδι διάφορων µορφών έχει συνδεθεί µε την ανάπτυξη της αυτορρύθµισης στα παιδιά (James, 2001; Lester and Russell 2008).

Στοιχεία, δείχνουν πως όλο και περισσότερα παιδιά µπαίνουν στην προσχολική αγωγή µε δυσκολίες αυτορρύθµισης. Η αυτορρύθµιση επηρεάζει την ικανότητα του παιδιού να συµµετέχει στο προσχολικό ή σχολικό πλαίσιο µε δύο τρόπους:

Γνωστική αυτορρύθµιση

Η γνωστική αυτορρύθµιση επιτρέπει στα παιδιά να χρησιµοποιούν και να αναπτύσσουν τις γνωστικές διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τη µελλοντική ακαδηµαϊκή µάθηση και για την επίλυση προβληµάτων. Σχετίζεται µε δεξιότητες όπως: η προσοχή, η µνήµη και η αυτοδιόρθωση.

Έρευνες συνέδεσαν την αυτορρύθµιση σε µικρές ηλικίες µε τη λειτουργικότητα του παιδιού στο σχολείο, πολύ µετά το Νηπιαγωγείο και την Α’ ∆ηµοτικού, ενώ άλλες µελέτες αποδίδουν στην αυρτορύθµιση µεγαλύτερη προγνωστική αξία για µελλοντική ακαδηµαϊκή επιτυχία, απ’ ό,τι σε χαρακτηριστικά όπως η νοηµοσύνη (Zimmerman, 2008, Παπαδοπούλου, 2010).

Κοινωνικο-συναισθηµατική αυτορρύθµιση

Η κοινωνικο-συναισθηµατική αυτορρύθµιση βοηθάει τα παιδιά να ακολουθούν τους κανόνες της τάξης, να είναι ευέλικτα και να µπορούν να µαθαίνουν σε ποικίλες κοινωνικές συνθήκες, από την αλληλεπίδραση ένας-προς-έναν, µέχρι τη συµµετοχή σε µεγάλες οµάδες.

Με το παιχνίδι, τα παιδιά εκτίθενται οικειοθελώς σε µεγάλο εύρος συναισθηµάτων, που ποικίλουν και ρυθµίζονται στο σχετικά ασφαλές πλαίσιο όπου εκτυλίσσεται η διαδικασία (Lester and Russell 2008). Είναι σηµαντικό τα παιδιά όχι µόνο να µπορούν να εκφράσουν τις επιθυµίες και τα συναισθήµατά τους, αλλά και να είναι ικανά να ρυθµίζουν τη συναισθηµατική τους έκφραση (Ashiabi, 2007).

Η ρύθµιση των συναισθηµάτων επιτυγχάνεται µε την απόκτηση πολιτισµικά αποδεκτών τρόπων έκφρασης και περιλαµβάνει την υποκατάσταση ενός συναισθήµατος από ένα άλλο, την απόκρυψη των συναισθηµάτων και την ελαχιστοποίηση ή τη µεγιστοποίηση της συναισθηµατικής έκφρασης (Cole, 1985). Στην προσχολική ηλικία, στόχος είναι η µετακίνηση από τη ρύθµιση των συναισθηµάτων δυαδικού τύπου (φροντιστής-παιδί), προς την αυτορρύθµιση του συναισθήµατος, η οποία λαµβάνει τη µορφή της µεταφοράς της ευθύνης από τον φροντιστή στο παιδί (Sroufe, 1997). Στην αρχή οι φροντιστές έχουν σχεδόν ολοκληρωτικά την ευθύνη για να κρατούν τη συναισθηµατική διέγερση διαχειρίσιµη, όπως το να ηρεµούν ένα παιδί που κλαίει. Στο πέρασµα του χρόνου, το παιδί παίζει ενεργό ρόλο στη διαδικασία της ρύθµισης, ανταποκρινόµενο στους φροντιστές και, τελικά, ψάχνοντας ρυθµιστική υποστήριξη µε οικειοθελείς προσπάθειες, όπως το να τρέχει στον φροντιστή όταν νιώθει πληγωµένο (Denham, 1998).

Στις αλληλεπιδράσεις µεταξύ συνοµήλικων, είναι πολύ σηµαντικό τα παιδιά να είναι ικανά να ρυθµίζουν τα συναισθήµατά τους, διότι η ικανότητά τους να διαχειριστούν τη συναισθηµατική διέγερση είναι κύρια στο να αναπτύξουν την ικανότητά τους να σχετίζονται µε τους άλλους και να εκτιµήσουν την κοινωνική τους ικανότητα (Denham, 1998). Για παράδειγµα, στο κοινωνικό-δραµατικό παιχνίδι τα παιδιά πρέπει να διαπραγµατευτούν τους ρόλους τους. Κατά τη διάρκεια τέτοιων διαπραγµατεύσεων, κάποια παιδιά δεν παίρνουν τους ρόλους που επιθυµούν και αυτό τα αναστατώνει. Παρ’ όλα αυτά, η ικανότητα των παιδιών να ρυθµίσουν την αναστάτωσή τους και πιθανά να αναλάβουν διαφορετικούς ρόλους καθορίζει σε µεγάλο βαθµό τη συµµετοχή τους στο παιχνίδι και το πόσο επιθυµητά είναι ως πιθανοί συµπαίκτες για µελλοντικά παιχνίδια.

Αυτορύθµιση και παιχνίδι

Το παιχνίδι έχει συνδεθεί µε την ανάπτυξη της αυτορρύθµισης. Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά:

• Μαθαίνουν να περιµένουν για την ικανοποίηση των επιθυµιών τους.

• Μαθαίνουν να ελέγχουν τις παρορµητικές συµπεριφορές τους και να ακολουθούν τους κανόνες προκειµένου να µείνουν στο παιχνίδι.

• Βοηθούν στη ρύθµιση της συµπεριφοράς των συνοµηλίκων τους.

• Μαθαίνουν για τις πράξεις και τα συναισθήµατά τους.

• Προβλέπουν και οργανώνουν διάφορα σενάρια για το παιχνίδι τους.

Ιδιαίτερα η συστηµατική εµπλοκή του παιδιού, σε περίπλοκο, ώριµο παιχνίδι δραµατοποίησης, έχει συνδεθεί µε την ανάπτυξη της αυτορρύθµισης. Αυτό το είδος παιχνιδιού περιλαµβάνει στοιχεία όπως, η ανάληψη κοινωνικών ρόλων, η ανάπτυξη σεναρίων για την πορεία του παχνιδιού, ο διάλογος µεταξύ των φανταστικών χαρακτήρων, η συµβολική χρήση των αντικειµένων και οι λεκτικές περιγραφές αντικειµένων ή καταστάσεων (Hirsh-Pasek, et al, 2009, Leong and Bodrova, 2012).

Αυτορύθµιση και µάθηση

• Τα παιδιά µαθαίνουν καλύτερα όταν οι κοινωνικές και συναισθηµατικές ανάγκες τους καλύπτονται. Η αυτορύθµιση, η ευελιξία και η ικανότητα να µπαίνει κανείς στη θέση του άλλου, είναι δεξιότητες που αξίζει να καλλιεργούµε στα παιδιά.

• Η διαδικασία της µάθησης, είναι εξ’ ίσου, αν όχι περισσότερο σηµαντική, µε το αποτέλεσµα. Η διευκόλυνση από την πλευρά των παιδαγωγών, των γλωσσικών δεξιοτήτων, των δεξιοτήτων προσοχής, της ικανότητας επίλυσης προβληµάτων, της ευέλικτης σκέψης και της αυτορύθµισης, είναι καίρια για την µελλοντική ακαδηµαϊκή επιτυχία των παιδιών. Τα προσχολικά πλαίσια που προωθούν αυτές τις δεξιότητες, προετοιµάζουν παιδιά µε αυτοπεποίθηση, συναισθηµατική εµπλοκή, υπευθυνότητα και όρεξη για µάθηση.

Στρατηγικές για την ενίσχυση της αυτορύθµισης των παιδιών

• Εµπλοκή των παιδιών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

• Παροχή επαρκούς χρόνου για παιχνίδι εξερεύνησης.

• Καθορισµός υπευθυνοτήτων, για συγκεκριµένες, κατάλληλες δραστηριότητες, που θα ολοκληρώνουν αυτόνοµα τα παιδιά.

• Συµµετοχή των παιδιών σε παιχνίδια, συζητήσεις, τραγούδια, δραστηριότητες τέχνης, που εξερευνούν τα συναισθήµατα τους και τα συναισθήµατα των άλλων.

• Υποστήριξη της ανάπτυξης ώριµου, περίπλοκου παιχνιδιού δραµατοποίησης.

• Επεξήγηση στα παιδιά των λόγων πίσω από τους κανόνες.

• Επίδειξη, από τη µεριά των ενηλίκων, τρόπων που επιδεικνύουν αυτοέλεγχο και αυτορύθµιση.
Από τους Ελίντα Καλπογιάννη, Παιδιατρική Εργοθεραπεύτρια
Κωνσταντίνο Φύσσα, Ψυχοθεραπευτή
Εύη Αβδελιδου, Σχολική Ψυχολόγο

Πηγή: http://psychografimata.com/27001/pechnidi-ke-aftorrith%C2%B5isi/

Advertisements