Μιλώντας για τον κυνισμό σαν στάση ζωής και τρόπο συμπεριφοράς πρέπει να αναφερθούμε στην φιλοσοφική σχολή των Κυνικών, από τους οποίους προέρχεται ο όρος καθώς και κάποιες ομοιότητες με την συμπεριφορά των σημερινών κυνικών ανθρώπων.
Πρόκειται όμως για ομοιότητες σε επιφανειακό επίπεδο περισσότερο.
Οι Κυνικοί φιλόσοφοι, πιο γνωστοί από τους οποίους ήταν ο Αντισθένης (μαθητής του Σωκράτη) και ο Διογένης, δίδασκαν (περισσότερο βίωναν οι ίδιοι και υπεδείκνυαν έτσι) πράγματι την απαξίωση του πολιτισμού, των συμβάσεων, των αρχών και των θεσμών της κοινωνίας (ήταν μία αναρχική φιλοσοφία), της ιδιοκτησίας και της προόδου γιατί θεωρούσαν ότι όλα αυτά απομακρύνουν τον άνθρωπο από την Αλήθεια, το βαθύτερο Είναι του.
Είχαν σαν αρχές την εγκράτεια , τον ασκητισμό, την κοινοκτημοσύνη, την απάθεια για αυτό και πολλά από τα δόγματα τους υιοθετήθηκαν στα πρώτα χριστιανικά χρόνια από τον χριστιανικό μοναχισμό. Θεωρείται από πολλούς ότι οι αρχές τους είναι κοινές με αυτές της Βουδιστικής σχολής Ζεν.
Η ουσιαστική διαφορά είναι ωστόσο ότι αυτό που έχει επικρατήσει να θεωρείται σήμερα κυνισμός είναι μία μισάνθρωπη και υποκινούμενη από αρνητικά συναισθήματα στάση ζωής ενώ οι Κυνικοί φιλόσοφοι είχαν ως επίκεντρο του ενδιαφέροντος τους τον Άνθρωπο αμφισβητώντας τον τρόπο που αυτός διαμορφώνεται από την κοινωνία.
Σήμερα χαρακτηρίζουμε συνήθως ως κυνικό έναν άνθρωπο που έχει ξεπεράσει τα όρια της απλής ειρωνείας και καυστικότητας και έχει γίνει αδιάλλακτα σκληρός, πικρός και αρνητικός προς τους άλλους ανθρώπους και τη ζωή.
Εχθρότητα, φανερή ή κρυφή (παθητική) επιθετικότητα, απαισιοδοξία, καχυποψία, πικρία είναι βασικά χαρακτηριστικά της κυνικής συμπεριφοράς και δεν είναι τυχαίο ότι όλα αυτά είναι ταυτόχρονα και χαρακτηριστικά των καταθλιπτικών ανθρώπων.
Ο υπαρξιακός ψυχολόγος Salvatore Maddi θεωρεί ότι ο κυνικός, αρνητικός άνθρωπος είναι το αντίθετο του υγιούς, ανθεκτικού ανθρώπου που καταφέρνει να βρίσκει νόημα στη ζωή παρά τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις.
Θεωρεί ότι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο κυνικό είναι η απογοήτευση σε σχέση με στόχους που δεν κατάφερε να πετύχει στην προσωπική ή επαγγελματική του ζωή σε συνδυασμό με μία περισσότερο απαισιόδοξη ιδιοσυγκρασία.
Αυτό που αντιλαμβάνεται ένας τέτοιος άνθρωπος σαν χάσμα ανάμεσα στις προσδοκίες του και την πραγματικότητα τον κάνει να αισθάνεται ανίκανος, ανήμπορος και αβοήθητος και να νιώθει ότι δεν έχει νόημα να προσπαθεί.
Θυμός, συχνά φθόνος για τους άλλους που «τα καταφέρνουν», απαξίωση του εαυτού και απόγνωση είναι τα συναισθήματα που κρύβονται κάτω από την μάσκα του κυνισμού η οποία τουλάχιστον δίνει μια ψευδαίσθηση δύναμης: «δεν σας έχω ανάγκη γιατί έχω απομυθοποιήσει και απορρίψει ό,τι έχει νόημα για σας» είναι η δήλωση του κυνικού προς τους άλλους. Αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, αυτοκτονίες και καρδιαγγειακά νοσήματα είναι πολύ πιο συχνά σ΄ αυτούς τους ανθρώπους από ό,τι στον γενικό πληθυσμό.
Από την άλλη μεριά, μία μικρή δόση υγιούς κυνισμού μπορεί να αποτελέσει μια καλή ασπίδα απέναντι στις καθημερινές ματαιώσεις και απογοητεύσεις της ζωής. Βάζει τα πράγματα σε μια πιο ρεαλιστική διάσταση και βοηθάει στο να μην προσκολλούμαστε συναισθηματικά σε στόχους, ιδέες ή και ανθρώπους που εντέλει αποδεικνύονται ανάξιοι της αφοσίωσης μας.
Όπως είπε ο Ιρλανδός συγγραφέας Oscar Wilde, «ο κυνισμός συνίσταται στο να βλέπεις τα πράγματα όπως είναι και όχι όπως θα έπρεπε να είναι». Κι αυτό είναι κάποιες φορές πολύ χρήσιμο.

Γράφει η Λουίζα Βογιατζή
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια
http://www.boro.gr/104634/kynismos-giati-kapoioi-anthrwpoi-ginontai-eirwnikoi

Στην αέναη διαμάχη του διαλόγου, στην ατέρμονη προσπάθεια να πείσουμε, διαφωνήσουμε, μειώσουμε έναν συνομιλητή μας που αντιπαθούμε ή είμαστε αντίθετοι, η ειρωνεία είναι η νούμερο 1 μέθοδος. Είναι μια τακτική που πολλοί χρησιμοποιούν, άλλοι μόνο όταν φορτίζονται συναισθηματικά, ενώ κάποιοι πάντοτε, ακόμα και με το καλημέρα. Πίστεψέ με, είναι άσχημος αντίπαλος η ειρωνεία. Πώς όμως αντιμετωπίζεται ένας ειρωνικός συνομιλητής; Υπάρχει αντίδοτο και τρόπος να νικηθεί;

Η απάντηση είναι ναι. Όπως και κάθε άλλη μέθοδος στο λόγο, έτσι και η ειρωνεία έχει τα αδύνατά της σημεία. Για να τα εντοπίσουμε όμως, πρέπει πρώτα να ψυχολογήσουμε τον χρήστη της, τον είρωνα. Υπάρχουν λοιπόν αρκετοί τύποι ανθρώπων που ειρωνεύονται:

-1) ο κουτοπόνηρος: ξέρει πως είναι κατώτερος σε έναν διάλογο και με την ειρωνεία προσπαθεί να ταράξει τον απέναντι, να τον αναγκάσει να χάσει την αυτοπεποίθησή του. Επίσης, νιώθει σημαντικός έτσι, καλύπτει την έλλειψη οξυδέρκειας και ρητορικής δεινότητας με την ειρωνεία.

-2) ο άνθρωπος “ενσάρκωση-της-ειρωνείας”: γι’ αυτόν η ειρωνεία είναι η δεύτερη φύση. Θα το κάνει καθημερινά στο διάλογο, πολλές φορές ακόμα κι όταν συμφωνεί. Είναι ο ειδήμονας του είδους, οπότε κάθε λόγος του στάζει δηλητήριο: είναι δύσκολο να τον αγνοήσεις. Ο ίδιος ίσως να μη συνειδητοποιεί (λόγω εκτεταμένης χρήσης) το πόσο ενοχλητικός γίνεται. Μετά από ένα σημείο δε χρησιμοποιεί την ειρωνεία σαν όπλο, είναι πια η αναμενόμενη αντίδρασή του, η καθημερινότητά του.

-3) ο ρήτορας: η πιο επικίνδυνη μορφή είρωνα. Είναι πανέξυπνος, άψογος χρήστης του λόγου κι έτοιμος να χτυπήσει όπου πρέπει, όποτε πρέπει. Ξέρει να υποσκάψει τον συνομιλητή του. Ξέρει να χτυπήσει σε μια ευαίσθητη χορδή και να καταρρακώσει την ψυχολογία και τα νεύρα σου. Δεν το κάνει ποτέ καταλάθος. Προσέχει τη δόση ειρωνείας που θα βάλει (σαν μια επώδυνη ένεση!) και έχει συναίσθηση του πόσο δυνατό όπλο είναι. Συνήθως τέτοιοι άνθρωποι είναι περιφρονητικοί και σνομπ.

-4) ο προσωπικός εχθρός: είναι κάποιος που σε γνωρίζει, ξέρει να πατάει κάλους και έχει πολύ συχνά την ευκαιρία να το κάνει. Δεν ειρωνεύεται γενικά, ειρωνεύεται εσένα συγκεκριμένα και το κάνει με πολύ μεγάλη επιτυχία. Μπορεί να μην είναι ο καλύτερος του είδους, αλλά σε χτυπάει εκεί που πονάς.

-5) ο καλοπροαίρετος: Προσοχή: δεν είναι κάθε ειρωνεία κακή και εχθρική. Υπάρχει κι ο καλοπροαίρετος είρων, αυτός που ειρωνεύεται δηλαδή για να χαλαρώσει την ατμόσφαιρα, να κάνει πιο οικεία μια βαρύγδουπη δήλωσή σου ή να “χτυπήσει” κάποιον ξιπασμένο συνομιλητή. Αντιλαμβάνεται την ειρωνεία του σαν πείραγμα, όχι σαν όπλο για να κάνει ζημιά.

Θεωρώντας πως αυτοί είναι οι βασικοί τύποι είρωνα, μπορεί να γίνει κάποιος διαχωρισμός στα άτομα που σ’ ενοχλούν στην καθημερινότητά σου. Ξέροντας σε ποιον τύπο ανήκει, ξέρεις (πάνω-κάτω) το λόγο που σε ειρωνεύεται, καθώς και τις δυνατότητές του. Έχεις ψυχολογήσει, σε ένα μικρό βαθμό, το άτομο αυτό. Πού χρησιμεύει αυτό όμως;

Η βασική ιδέα είναι να ξέρεις τι αντιμετωπίζεις. Να μάθεις να κρατάς την ψυχραιμία σου και να χαλιναγωγείς τα νεύρα σου. Έτσι έχεις το πάνω χέρι. Για να το πετύχεις, είναι ζωτικό να έχεις μια καλή εικόνα του “εχθρού”. Οι περισσότεροι άνθρωποι παρομοιάζουν την ειρωνεία με μια άμεση επίθεση εναντίον τους και ταράζονται ή ενοχλούνται. Μεγάλη σημασία έχει να καταλάβεις πως κάθε επίθεση έχει και την ανάλογη άμυνα.

Ο πρώτος και πιο σταθερός τρόπος, που ο καθένας μπορεί με την εξάσκηση να χρησιμοποιήσει, είναι η απάθεια και το χαμόγελο. Όταν ο άλλος σου επιτίθεται χαμογέλασέ του! Μη δείξεις πως σε ενόχλησε, κι ας το κατάφερε! Χρησιμοποίησε θετικά τις χειρονομίες σου, απλώσου, πάρε χώρο. Δείξτου πόσο κατώτερη των προσδοκιών ήταν η επίθεσή του! Δεν το καταλαβαίνεις αμέσως, αλλά η άμυνα αυτή είναι αποτελεσματική: αυτό, διότι ο είρωνας περιμένει πολλά από την επίθεσή του: είναι ο άσος του, το καλύτερό του χαρτί! Όταν τον αφοπλίζεις, του δημιουργείς αμέσως σύγχυση, αμφιβολία για τις ικανότητές του, αίσθηση αδυναμίας και αίσθημα ντροπής. Φοβάται πως “αστόχησε” και πως πληγώθηκε η περηφάνια του σε όλους.

Δεύτερος τρόπος, που προϋποθέτει καλή χρήση του λόγου, είναι η ευγένεια-που-στάζει-δηλητήριο. Τον “εγκωμιάζεις”, ουσιαστικά όμως εννοείς τα αντίθετα. Χρειάζεται τουλάχιστον μέτρια γνώση ψυχολογίας αλλά είναι αρκετά εύκολος τρόπος αν τον συνηθίσεις. Εκεί που ο άλλος ρίχνει μια συγκαλυμμένη ή απροκάλυπτη ειρωνεία, του απαντάς κυριολεκτικά, με τόνο απαθή (ή καλύτερα εγκάρδιο τόνο, αν είναι δυνατόν) ρίχνοντάς τον από το βάθρο του. Υπάρχουν δύο δυνατά θετικά αποτελέσματα: 1) θα δει την απάντησή σου σαν ένδειξη φιλίας. Αυτόματα ντρέπεται για την επίθεσή του εναντίον σου (είναι γνωστό πως η ευγένεια σκλαβώνει!) και αποφασίζει να αλλάξει πορεία. 2) ένας πιο ζόρικος συνομιλητής δεν πείθεται εύκολα. Βλέπει την επιτηδειότητα πίσω από τα μελιστάλακτα λόγια σου και το αντιμετωπίζει σαν πρόκληση. Έχει καταλάβει πως έχει να κάνει με έναν έξυπνο άνθρωπο, όχι με ένα εύκολο θύμα. Σε κάθε περίπτωση, νικάτε ήδη με σκορ 1-0.

Τρίτος τρόπος, που προϋποθέτει καλό δείκτη ευφυίας και εγρήγορσης: η αντι-ειρωνεία. Όχι μόνο δε σε πείραξε η επίθεση αλλά αντεπιτέθηκες. Χτύπησες τη στιγμή που ο άλλος δεν το περίμενε! Αυτόματα θα δαγκωθεί και θα πάρει αμυντική στάση. Ξέρει με ποιον έχει να κάνει. Η μέθοδος αυτή όμως θέλει καλή γνώση του απέναντι ατόμου και των αδύνατων σημείων του: λειτουργεί εξειδικευμένα, όχι γενικά. Παίζεις στο δικό του γήπεδο, βρίσκεσαι εκτός έδρας. Να το θυμάσαι. Γι’ αυτό να λειτουργείς έτσι όταν έχεις πραγματικά κάτι να πεις, μιας και κινδυνεύεις να κάνεις μια τρύπα στο νερό.

http://angelaspinkyworld.blogspot.gr/2014/07/blog-post_17.html
https://rotasapantaw.wordpress.com/wp-admin/post-new.php