Νυχτερινός Τρόμος & Εφιάλτες (Περιγραφή, αντιμετώπιση και διαφοροδιάγνωση)

Διαταραχή Νυχτερινών Τρόμων
Οι νυχτερινοί τρόμοι (Pavor Nocturnus) είναι μία διαταραχή που το βασικό της κλινικό χαρακτηριστικό είναι η εμφάνιση ενός ή περισσότερων περιστατικών με αιφνίδια έγερση κατά τον ύπνο η οποία συνοδεύεται από δυνατές τρομαγμένες κραυγές αγωνίας, έντονο άγχος, μεγάλη σωματική κινητικότητα και αυτονομική υπερδραστηριότητα η οποία περιλαμβάνει συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, ταχύπνοια, μυδρίαση (διεύρυνση της κόρης του ματιού) και εφίδρωση. Το κάθε επεισόδιο αν αντιμετωπιστεί σωστά διαρκεί από από ένα έως δέκα λεπτά – με ελάχιστα περιστατικά να φτάνουν και τα τριάντα με σαράντα λεπτά. Συνήθως συμβαίνει μόνο ένα επεισόδιο σε μια νύχτα, σε κάποιες περιπτώσεις όμως τα επεισόδια μπορεί να επαναλαμβάνονται την ίδια νύχτα. Το παιδί συνήθως ανακάθεται στο κρεβάτι του, δεν ανταποκρίνεται σε εξωτερικά ερεθίσματα και αν αφυπνιστεί είναι αποπροσανατολισμένο και συγχυτικό. Συνήθως δεν υπάρχει ανάμνηση του επεισοδίου. Οι νυχτερινοί τρόμοι εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ύπνου βραδέων κυμάτων (ο λεγόμενος βαθύς ύπνος) γι’αυτό και συχνά εκδηλώνονται κατά το πρώτο ένα τρίτο της συνολικής διάρκειας του ύπνου και σπανιότερα κατά τη διάρκεια των ημερήσιων ύπνων. Η διαταραχή αυτή είναι αρκετά συχνή στα παιδιά νηπιακής και προσχολικής ηλικίας (απαντάται συστηματικά περίπου στο 3% του πληθυσμού ενώ ως μεμωμονένο περιστατικό εμφανίζεται στο 15% του πληθυσμού) συνήθως σταματά στην εφηβεία και σπανίζει στους ενήλικες.
Κατά την παιδκή ηλικία σπάνια χρειάζεται θεραπεία και οι γονείς πρέπει να πληροφορούνται σχετικά και να καθησυχάζονται. Δεν είναι σπάνιο να υπάρχει ιστορικό νυχτερινών τρόμων ή άλλων παραϋπνιών (όπως υπνοβασία) στην οικογένεια. Θα πρέπει να τονιστεί στους γονείς ότι οι νυχτερινοί τρόμοι είναι φυσιολογικό να συμβαίνουν σε παιδιά και συνήθως δεν αντανακλούν κανένα σημαντικό συναισθηματικό ή ψυχολογικό πρόβλημα. Πιστεύεται πως οι νυχτερινοί τρόμοι σχετίζονται με την υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος που ρυθμίζει την εγκεφαλική δραστηριότητα. Συχνά πυροδοτούνται από την έντονη συναισθηματική φόρτιση, ασυνήθιστα μεγάλη σωματική κούραση, περασμένη ώρα ύπνου ή/και ανεπαρκές σύνολο ωρών ύπνου κατά το 24ωρο, κατανάλωση τροφών με καφεΐνη ή/και ζάχαρη, έκθεση σε οθόνες δύο ώρες πριν τον ύπνο, υψηλό πυρετό ή/και άλλες ασθένειες.
Εάν ένα παιδί εμφανίζει νυχτερινούς τρόμους, είναι σημαντικό οι γονείς να φροντίσουν για την ασφάλειά του στο σπίτι και στον ύπνο για να μη χρειαστεί να παρέμβουν κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου. Οι προσπάθειες των γονέων να αγκαλιάσουν για να ανακουφίσουν το παιδί τους τις περισσότερες φορές αυξάνουν την ένταση και παρατείνουν τη διάρκεια του νυχτερινού τρόμου. Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου οι γονείς πρέπει να παραμείνουν στο δωμάτιο με ψυχραιμία και υπομονή χωρίς να επιδιώξουν τη σωματική επαφή ή την αφύπνιση του παιδιού τους.
Σε επαναλαμβανόμενα με προβλεψιμότητα περιστατικά η αφύπνιση του παιδιού ΠΡΙΝ από τον αναμενόμενο νυχτερινό τρόμο περίπου μία με δύο ώρες από την έναρξη του ύπνου, για πολλές διαδοχικές νύχτες μπορεί να αναστείλει τα επεισόδια για παρατεταμένη χρονική περίοδο. Μια δομημένη, προβλέψιμη ρουτίνα ύπνου είναι βοηθητική, όπως και συγκεκριμένη ώρα ύπνου καθώς και συγκεκριμένη ώρα αφύπνισης. Το σημαντικότερο όλων είναι να παραμείνουν οι γονείς ψύχραιμοι μέχρι να λήξει το επεισόδιο αλλά και να προσέξουν το πώς και αν θα επικοινωνήσουν στο παιδί το συμβάν έτσι ώστε να ην προστεθεί βάρος και άγχος που να δημιουργήσει έναν κακώς νοούμενο συσχετισμό με τον ύπνο.
Σε κάθε περίπτωση ο παιδίατρος που παρακολουθεί το παιδί κι έχει το πλήρες ιστορικό του θα πρέπει να είναι ενήμερος για την ένταση, την έκταση και την επαναληψιμότητα των επεισοδίων έτσι ώστε να αξιολογήσει με ασφάλεια πότε και αν θα πρέπει να διερευνηθεί το θέμα περαιτέρω.
Διαταραχή Εφιαλτών
Ο εφιάλτης είναι ένα παρατεταμένο, τρομακτικό όνειρο, κατά το οποίο το παιδί ξυπνά φοβισμένο με λεπτομερή ανάμνηση του περιεχομένου του ονείρου. Η εμπειρία κατά τη διάρκεια του ονείρου είναι πολύ έντονη και συχνά το παιδί έχει την εντύπωση ότι απειλείται. Παρόλο που ο εφιάλτης συνοδεύεται από αγωνία και φόβο υπάρχει σημαντικά λιγότερο άγχος, φωνητική, κινητική και αυτονομική δραστηριότητα σε σχέση με τα επεισόδια των νυχτερινών τρόμων. Η συχνότητα των εφιαλτών είναι υψηλότερη στα παιδιά σε σχέση με τους ενήλικες, υποχωρεί με την πάροδο του χρόνου και φαίνεται ότι συνδέονται με συγκεκριμένες φάσεις της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης. Ακόμη επεισόδια εφιαλτών συμβαίνουν κατά τη διάρκεια εμπύρετων νόσων, κάτι που υποδηλώνει την επίδραση οργανικών παραγόντων στην εμφάνισή τους. Επίσης, ψυχοπιεστικά και τραυματικά γεγονότα αυξάνουν τη συχνότητα και επιδεινώνουν τα επεισόδια. Η εμφάνιση εφιαλτών στην παιδική ηλικία δε συνδέεται με ύπαρξη ψυχοπαθολογίας.Το βασικό κλινικό χαρακτηριστικό είναι η αφύπνιση από τον ύπνο με λεπτομερή και εναργή ανάμνηση ενός έντονα τρομακτικού ονείρου, το οποίο συνήθως αφορά απειλή κατά της ζωής, της ασφάλειας ή της αυτοεκτίμησης του παιδιού. Σχεδόν πάντα οι εφιάλτες εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου REM κυρίως κατά το δεύτερο ήμιση της νύχτας που υπάρχει μεγαλύτερο ποσοστό ύπνου REM. Μετά από την αφύπνιση από το τρομακτικό όνειρο η εγρήγορση και ο προσανατολισμός αποκαθίστανται ταχύτατα, τα παιδιά αναζητούν τη βοήθεια του γονέα για να ανακουφιστούν και συνήθως ανταποκρίνονται θετικά στη σωματική επαφή. Τέλος, η ονειρική εμπειρία καθεαυτή αλλά και η διαταραχή του ύπνου που ακολουθεί – αφού το άτομο δυσκολεύεται να ξανακοιμηθεί στη συνέχεια, προκαλούν στο παιδί έντονη δυσφορία.Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για την αντιμετώπιση των εφιαλτών. Σε παιδιά με συχνούς εφιάλτες πρέπει να γίνεται ψυχοθεραπευτική παρέμβαση και διερεύνηση/αναζήτηση πιθανών ψυχοτραυματικών γεγονότων.
Διαφοροδιάγνωση της διαταραχής των νυχτερινών τρόμων από αυτή των εφιαλτών
Σε αντίθεση με τους νυχτερινούς τρόμους που εμφανίζονται συχνότερα κατά το πρώτο τρίτο της νύχτας (της συνολικής διάρκειας του ύπνου) οι εφιάλτες εμφανίζονται κατά το δεύτερο μισό της. Έχουν μικρότερη ένταση συμπτωμάτων σε αντίθεση με αυτά των νυχτερινών τρόμων, υπάρχει ανάμνηση του επεισοδίου σε αντίθεση με την έλλειψη ανάμνησης του νυχτερινού τρόμου, υπάρχει αντίληψη και ανταπόκριση στα εξωτερικά ερεθίσματα σε αντίθεση με την απουσία ανταπόκρισης στα επεισόδια του νυχτερινού τρόμου και τέλος το παιδί αναζητά και ανακουφίζεται από την παρουσία και σωματική επαφή με το γονεά σε αντίθεση με τα επεισόδια του νυχτερινού τρόμου που η προσπάθεια τους να ανακουφίσουν το παιδί οδηγεί σε αύξηση της έντασης και παράτασης της διάρκειας του φαινομένου.
By Anna Papra

Advertisements