Η επίδραση της βίας στην τηλεόραση, στα παιδιά και στους εφήβους.

Για να κατανοήσει κανείς το πώς μπορεί η τηλεοπτική βία να επηρεάσει την ψυχική ζωή των παιδιών θα πρέπει να έχει υπ’ όψιν του κατ’ αρχήν ότι τα παιδιά ηλικίας 2-7 χρόνων ενθυμούνται με τυχαίο τρόπο σκηνές από τηλεοπτικές ταινίες. Επίσης ότι τα παιδιά αυτής της ηλικίας έχουν μεγάλη δυσκολία να ξεχωρίσουν τη φαντασία από την πραγματικότητα. Λόγω αυτής της δυσκολίας παρουσιάζουν αύξηση του άγχους τους. Η δυνατότητα κατανόησης των κινήτρων που οδηγούν σε πράξεις εμφανίζεται περίπου στα 7 χρόνια αλλά δεν συνοδεύεται από την κατανόηση των συνεπειών αυτών των πράξεων. Το νόημα μιας ταινίας γίνεται κατανοητό στην ηλικία των 10-13 χρόνων (Collins WA et al, 1978).

Μελέτη 450 παιδιών ηλικίας 6-10 χρόνων που έβλεπαν επιθετικές ταινίες, ταυτίζονταν με τον επιθετικό ήρωα και δεν διαφοροποιούσαν την πραγματικότητα από την επιθετική μυθοπλασία της τηλεόρασης. Αυτά τα παιδιά 15 χρόνια αργότερα είχαν επιθετική συμπεριφορά, ανεξαρτήτως φύλου, κοινωνικοοικονομικής ή νοητικής κατάστασης και παραγόντων που είχαν σχέση με την κατάσταση των γονιών τους (Huesmann RL et al, 2003).

Η πρώτη από τις ευπαθείς ομάδες είναι τα παιδιά ως 6 ετών (Singer JL, Singer DG, 1981). Ας μην ξεχνάμε ότι και ένα μωρό 6 μηνών μπορεί και βλέπει τηλεόραση. Άφθονη τηλεθέαση προγραμμάτων δράσης και περιπέτειας συσχετίζεται με αύξηση της επιθετικής συμπεριφοράς (π.χ. δαγκώματα, κλωτσιές, καταστροφή σχολικής ιδιοκτησίας) σε παιδιά ως 6 χρόνων. Επίσης, τα κακοποιημένα παιδιά διαλέγουν πιο συχνά προγράμματα βίας απ’ ό,τι τα μη κακοποιημένα παιδιά (Huesmann et al, 1988). Τα κινούμενα σχέδια με επιθετικό περιεχόμενο επηρεάζουν περισσότερο, όπως επίσης οι φανταστικές και επιπλέον επιθετικές ταινίες, και οι ταινίες που συνδυάζουν βία και ερωτισμό. Στους επιθετικούς εφήβους έχει ιδιαίτερη επίδραση η τηλεόραση. Αυτοί διαλέγουν και βλέπουν video-παιχνίδια ή ταινίες επιθετικού τύπου με επακόλουθο επίδειξη επιθετικής συμπεριφοράς εκ μέρους τους (Slater et al, 2003).
Επίσης το 55% των παιδιών παρακολουθεί τηλεόραση κατά τη διάρκεια του φαγητού, συμπεριφορά απαγορευτική για την οικογενειακή επικοινωνία.

Μηχανισμοί επίδρασης : Η μίμηση της επιδεικνυόμενης βίαιης συμπεριφοράς στην τηλεόραση, η απευαισθητοποίηση από αυτή λόγω της συχνής έκθεσης η οποία οδηγεί στην ανοχή καθώς και η ταύτιση με βίαιους ήρωες (American Medical Association, 1996). Επίσης η βία η οποία προβάλλεται ως δικαιολογημένη ή η βία που επιβραβεύεται έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση στο παιδί και στον έφηβο. Αυτή η επιβαλλόμενη παρακολούθηση της βίας μέσω της τηλεόρασης δημιουργεί τελικά αύξηση του φόβου (Cantor J, 2000), ιδιαίτερα στο παιδί το οποίο σκέπτεται ότι ο κόσμος μας είναι ένα φοβερό μέρος για να ζεις και ενός τρόπου ζωής που χαρακτηρίζεται από επιθετικότητα και έλλειψη σεβασμού προς τα άλλα άτομα. Από την άλλη, ατομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά ήταν περισσότερο σημαντικά για την ανάπτυξη εγκληματικότητας απ’ ό,τι η παρακολούθηση βίαιων ταινιών (Browne και Pennell, 2000, Browne και Pennell, 1998).

Κατευθύνσεις και συμβουλές : Η τηλεόραση μπορεί να έχει θετικές επιδράσεις στην ψυχοκοινωνική και νοητική εξέλιξη του παιδιού όταν τα παιδιά παρακολουθούν προγράμματα που κατευθύνονται από τη γονεϊκή ή γενικότερα από την εκπαιδευτική εποπτεία (Λιακοπούλου Μ., 1996). Καλούνται οι γονείς να βλέπουν μαζί με τα παιδιά το περιεχόμενο κάθε ταινίας, να το σχολιάζουν και μερικές φορές να βλέπουν μαζί τους προγράμματα αμφίβολης ποιότητας με στόχο πάλι τη συζήτηση. Αλλά και οι ίδιοι οι γονείς θα πρέπει να βλέπουν λιγότερη τηλεόραση και έτσι να δίνουν το κατάλληλο πρότυπο στα παιδιά τους, διαμορφώνοντας το χώρο του σπιτιού έτσι ώστε η τηλεόραση να μην είναι το κύριο σημείο του. Να κλείνουν την τηλεόραση κατά τη διάρκεια του φαγητού. Να μην επιτρέπουν στα μεγάλα παιδιά πάνω από 2 ώρες την ημέρα θέασης κατάλληλων προγραμμάτων, να αποθαρρύνονται να βλέπουν τηλεόραση παιδιά μικρότερα των 2 χρόνων και να μην υπάρχει συσκευή στο δωμάτιο του παιδιού.
Γιώργος Πάνος
1.American Medical Association, Physician Guide to Media Violence,
Chicago 1996.
2. Browne KD, Pennell AC. Effects of video violence on young offenders.
Research findings, 1998; 65: 1-4.
3. Browne KD, Pennell AE. The influence of film and video on young people and violence in: Boswell G ed. Violent children and adolescents: asking the question why. London and Philadelphia: Whurr 2000: 151-68.
4. Cantor J. Media Violence. J Adolesc Health, 2000: 27 (2 Suppl): 30-4.
5. Collins WA, Wellman H, Keniston AH, Westby SD. Age related aspects of comprehension and inference from a televised dramatic narrative. Child Dev 1978; 49: 389-399.
6. Huesmann RL, Moise-Titus J, Podolski CL, Eron LD. Congitudinal
Relations between children’s exposure to TV violence and their aggressive
and violent behaviour in young adulthood: 1977-1992. Devel Psychol 2003;
39 (2): 201-221.
7. Singer JL, Singer DG. Television, imagination, aggression. A study of
preschoolers. Hillsdale, N J Erlbaum 1981.
8. Slater MD, Henry KL, Swaim RC, Anderson LL. Violent media content and aggressiveness in adolescents: a downward spiral model. Commun Res,
2003; 30: 713-36.
9. Λιακοπούλου Μ., Η βία στην τηλεόραση και η ψυχική υγεία του παιδιού.
Δελτίο Α’ Παιδιατρ. Κλιν. Πανεπ. Αθηνών, 1996; 43 (1): 3-5.
10. Λιακοπούλου Μ., Η επίδραση της βίας στην τηλεόραση, στα παιδιά και τους εφήβους, Εγκέφαλος αρχεία νευρολογίας και ψυχιατρικής.