Τραυματικές εμπειρίες και χειρισμος

Το τραύμα είναι μια εγκεφαλική διεργασία προσαρμογής σε μια κατάσταση απειλής. Η πηγή της απειλής μπορεί να βρίσκεται μέσα (π.χ. αρρώστια) ή έξω (π.χ. κακοποίηση) από το άτομο. Η διεργασία αυτή ανάλογα του αν τα τραυματικά περιστατικά επαναλαμβάνονται ή όχι κ σε τι συχνότητα προκαλούν αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου.

Ή στην περίπτωση των παιδιών, όπου εκεί υπάρχει ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλος, το τραύμα οργανώνει τον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με τον καθ. Ψυχιατρικής του Τέξας κ υπεύθυνο της Ακαδημίας Τραύματος των ΗΠΑ (The ChildTrauma Academy), Bruce D. Perry, «τα τραυματικά γεγονότα στην παιδική ηλικία αυξάνουν τον κίνδυνο κοινωνικών δυσλειτουργιών, όπως εφηβική εγκυμοσύνη κ χρήση ουσιών, σχολική αποτυχία, θυματοποίηση, αντικοινωνική συμπεριφορά, κλπ νευροψυχιατρικά προβλήματα κ ιατρικά προβλήματα όπως καρδιαγγειακά νοσήματα άσθμα κλπ.
Τα άλυτα προβλήματα της δημόσιας εκπαίδευσης, η αστική βία, η κοινωνική αποσύνθεση σε αστικές κ αγροτικές περιοχές μπορούν να αναζητηθούν στους κλιμακούμενους κύκλους της κακοποίησης κ εγκατάλλειψης των παιδιών.»

Διαφορετικά παιδιά έχουν διαφορετικό στυλ προσαρμογής στην απειλή. Κάποια χρησιμοποιούν το
σύστημα υπερδιέγερσης, άλλα, το σύστημα απόσυρσης.

Ένα φοβισμένο παιδί συχνά αντιδρά στην απειλή με πρόκληση –προκαλώντας τον ενήλικα, αυτό
μεταφράζεται από τον ενήλικα ως χειριστικό παιδί. Οι ενήλικες ποτέ δεν συνδυάζουν την αντίδραση του παιδιού με τον φόβο αλλά με την ανυπακοή κ συχνά απαντούν με θυμό κ απαίτηση για συμμόρφωση. Το παιδί καθώς διαβάζει τα μη λεκτικά σήματα του ταραγμένου κ θυμωμένου ενήλικα αισθάνεται περισσότερο απειλούμενο κ έτσι σταδιακά περνά από την κατάσταση συναγερμού, στην κατάσταση φόβου κ τέλος στον τρόμο. Αυτά τα παιδιά είτε καταλήγουν σε ένα μικρό ψυχωτικό
επεισόδιο, είτε σε ένα στάδιο μάχης- επίθεσης. Η συμπεριφορά του παιδιού δείχνει την προσπάθεια του να προσαρμόσει μιαν απάντηση στην απειλή (που
υπάρχει ή που το παιδί υποθέτει ότι υπάρχει).
Όπως συμβαίνει με όλες τις εμπειρίες, όταν ο εγκέφαλος ενεργοποιεί ένα νευροφυσιολογικό σύστημα υπερδιέγερσης ή απόσυρσης θα υπάρξουν κ ανάλογες με την χρήση νευροβιολογικές αλλαγές ή ανάλογη νευροβιολογική οργάνωση για τον παιδικό εγκέφαλο. Αυτή η χρήση θα καθορίσει τις αλλαγές στην οργάνωση τόσο σε συναισθηματικό, γνωστικό κ κοινωνικό επίπεδο, όσο κ σε επίπεδο συμπεριφοράς. Δηλ. όσο περισσότερη η έκθεση σε τραυματικά γεγονότα τόσο μεγαλύτερη η επιρροή στην οργάνωση του εγκεφάλου.

Το απειλούμενο παιδί- Πως ο φόβος αλλάζει την σκέψη, το συναίσθημα, την συμπεριφορά
Γενικά περιγράφονται δυο είδη αντίδρασης των παιδιών στην απειλή. Το ποιο είδος θα χρησιμοποιήσει το παιδί εξαρτάται από το κυρίαρχο στυλ προσαρμογής που θα επιλέξει.

Σύστημα υπερδιέγερσης

Το ανθρώπινο σώμα κ ο ανθρώπινος εγκέφαλος παρουσιάζουν μια σειρά προβλέψιμων αντιδράσεων στην απειλή. Μια κοινή αντίδραση προς την απειλή ή στον κίνδυνο έχει ονομαστεί «μάχη ή φυγή» (fight or flight). Στα αρχικά στάδια αυτής της αντίδρασης εμφανίζεται η κατάσταση συναγερμού. Καθώς το άτομο νιώθει να απειλείται τα πρώτα στάδια μιας περίπλοκης αντίδρασηςπου περιλαμβάνει όλο το σώμα ξεκινά. Κατα την διάρκεια ενός τραυματικού περιστατικού όλες οι λειτουργίες αλλάζουν –το συναίσθημα, η σκέψη κ τέλος η συμπεριφορά. Κάποιος που απειλείται δεν σπαταλά χρόνο για να σκεφτεί κάποιο αφηρημένο σχέδιο για επιβίωση, αλλά χρησιμοποιεί πιο αρχαϊκές-πρωτόγονες διαδικασίες που εδράζονται κ σε αντίστοιχα σημεία του εγκεφάλου. Ένα φοβισμένο παιδί δεν ακούει τις λέξεις, αλλά συγκεντρώνεται στα απειλητικά σημάδια που βλέπει στο περιβάλλον του. Τα μη λεκτικά σημάδια όπως το βλέμμα η έκφραση προσώπου, η θέση σώματος ή η εγγύτητα στην απειλή έχουν τον πρώτο λόγο, στην προσοχή του παιδιού. Η εσωτερική κατάσταση του παιδιού αλλάζει ανάλογα με τον
βαθμό της απειλής από διέγερση σε επαγρύπνιση μέχρι τον τρόμο. Η συνέχεια του συστήματος συναγερμού χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος προκαλώντας αύξηση του καρδιακού παλμού της αρτηριακής πίεσης κ της αναπνοής. Ξεκινά η απελευθέρωση της αποθηκευμένης γλυκόζης στους μυς κ αυξάνει ο μυϊκός τόνος. Οιαλλαγές στο κεντρικό νευρικό σύστημα προκαλούν επαγρύπνιση κ το παιδί απορρίπτει όλες τις ασήμαντες για την κατάσταση πληροφορίες. Αυτές οι διαδικασίες προετοιμάζουν το παιδί να δώσει μάχη ή να τραπεί σε φυγή. Η διαδικασία αυτή έχει περιγραφεί λεπτομερειακά κ κρίνεται υψηλής προσαρμοστικής αξίας, αντίδραση.

Σύστημα αποσύνδεσης-απόσυρσης

Ένα άλλο σύστημα αντίδρασης στην απειλή είναι το σύστημα αποσύνδεσης –απόσυρσης όπου το παιδί προσπαθεί να αποφύγει ή να «πετάξει μακρυά» ψυχολογικά. Είναι μια πνευματική διαδικασία όπου το παιδί
αποσύρει την προσοχή του από το εξωτερικό περιβάλλον στον εσωτερικό του κόσμο. Η αποσύνδεση μπορεί να περιλαμβάνει μια διαστρεβλωμένη αίσθηση του χρόνου, ένα αίσθημα αποσύνδεσης ότι «παρατηρείς» κάτι που συμβαίνει σε σένα σαν εξωπραγματικό, η αίσθηση του ότι μπορεί να παρακολουθείς σαν ταινία την ζωή σου. Σε ακραίες περιπτώσεις τα παιδιά μπορεί να αποσύρονται σε φανταστικούς κόσμους όπου μπορεί να κατέχουν υπερφυσικές δυνάμεις κ ικανότητες. Κ αυτό το σύστημα ενεργοποιείται σταδιακά. Ακόμη κ όταν δεν απειλούμαστε χρησιμοποιούμε συστηματα αποσύνδεσης συνεχώς όπως η ονειροπόληση κ η περίοδος μεταξύ ύπνου- εγρήγορσης -όπου αποσυρόμαστε στον εσωτερικό μας κόσμο σκέψεων, συναισθημάτων, φόβων, φαντασιώσεων κλπ μέχρι να αποκοιμηθούμε. Για τα περισσότερα παιδιά όπως κ ενήλικες μια μίξη των δυο συστημάτων παρατηρείται. Κατα την ακριβή φάση του τραυματικού γεγονότος μόλις το παιδί αισθανθεί απειλή, το σύστημα διέγερσης θα ενεργοποιηθεί. Με την παρουσία αυξανόμενης απειλής το παιδί συνεχίζει να ενεργοποιείται βάση του συστήματος υπερδιέγερσης. Κάποια στιγμή κ το σύστημα αποσύνδεσης ξεκινά. Το αποτέλεσμα είναι να ξεκινήσει η νοητική προστασία (χαμηλώνοντας τα επίπεδα στρες κ πόνου) κ η φυσιολογική- βιολογική απάντηση (πτώση καρδιακού παλμού). Αυτά τα τελευταία χαρακτηρίζουν την αντίδραση της αποσύνδεσης.

Η περίοδος αμέσως μετά το τραυματικό γεγονός

Advertisements