Αδελφικές σχέσεις

Τα αδέλφια διαδραματίζουν έναν μοναδικό ρόλο το ένα στη ζωή του άλλου. Η αδελφική σχέση μοιάζει τόσο με την συντροφικότητα και την σημασία για κάθε μέλος, των γονέων, όσο και με τη δύναμική και τη βοήθεια των φιλικών σχέσεων. Παρόλο που τα αδέλφια εκτίθεται υπερβολικά το ένα στο άλλο, καθώς μεγαλώνουν στο ίδιο σπίτι, η σχέση αυτή φαίνεται να είναι πολύ πιό ισότιμη από οποιαδήποτε άλλη σχέση μέσα στην οικογένεια. Επιπλέον, οι αδελφικές σχέσεις συχνά αντανακλούν τη γενική συνοχή της οικογένειας.
Το περιεχόμενο καθώς κ το γενικότερο πλαίσιο των αδελφικών σχέσεων διαφέρουν από πολιτισμό σε πολιτισμό. Ο Craig Fowler ερευνά τα κίνητρα της επικοινωνίας μεταξύ αδελφών – Motives for sibling comminication- δηλ. αφενός μεν κατά πόσο τα κίνητρα της διαπροσωπικής επικοινωνίας διαφέρουν ανάλογα με το φύλο κ την ηλικία τους, αφετέρου δε κατά πόσο αυτές οι διαφορές ως προς τα κίνητρα, επηρεάζουν την ικανοποίηση που απορρέει από την αδελφική σχέση.
Βρεφική κ πρώτη παιδική ηλικία: Η αδελφική σχέση ξεκινά με την εισαγωγή κάθε παιδιού στη σχέση.
Τα μεγαλύτερα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν από νωρίς (κατά την εγκυμοσύνη) για την επικείμενη γέννηση του αδελφού/ής, αυτό μπορεί να βοηθήσει την προσαρμογή τους με αποτέλεσμα την καλύτερη κ αμεσότερη σχέση με το νεογέννητο. Η αλληλεπίδραση των αδελφών από νωρίς μπορεί να βελτιώσει την κοινωνικότητα του μεγαλύτερου, καθώς κ την γνωστική ανάπτυξη του μικρότερου.
Η Θεωρία της Προσκόλλησης που περιγράφει την τη σχέση του βρέφους με την τροφό του μπορεί να αφορά κ έναν/μια αδελφό/ή. Αν το βρέφος βρίσκει στον/ην αδελφό/ή την ανταπόκριση (στην κάλυψη αναγκών) ή την πηγή παρηγοριάς που χρειάζεται, τότε ένας υποστηρικτικός δεσμός (προσκόλλησης) οργανώνεται. Αντίθετα, ένας αρνητικός δεσμός γεννιέται αν ο/η αδελφός/ή είναι επιθετικός/ή ή χρησιμοποιεί αρνητικούς τρόπους προσέγγισης. Η προσκόλληση σε αδελφό/ή τονίζεται περισσότερο όταν η τροφός απουσιάζει εντελώς.
Καθώς τα αδέλφια μεγαλώνουν κ αναπτύσσονται υπάρχει σχετική σταθερότητα στη σχέση κατά την βρεφική κ πρώτη παιδική ηλικία όπου οι αρνητικές κ θετικές διαπροσωπικές επαφές εναλλάσσονται. Αν υποθέσουμε ότι υπάρχει αυτή η περίοδος σχετικής σταθερότητας της σχέσης αυτό σταματά (κ η σχέση επανακαθορίζεται) όταν ο/η μεγαλύτερος/η αδελφός/ή εισέρχεται στη κοινότητα του σχολείου δηλ. συναντά συνομιλίκους κ κάνει φίλους. Αυτή η περιβαλλοντική αλλαγή μειώνει κ την πρόσβαση του ενός στον άλλο κ την εξάρτηση του μεγαλύτερου στο μικρότερο για κοινωνική υποστήριξη- που τώρα μπορεί να βρεθεί κ εκτός της αδελφικής σχέσης. Όταν και ο νεότερος/η αδελφός/ή ξεκινά το σχολείο, ο/η μεγαλύτερος/η μπορεί να τον βοηθήσει να εγκλιματιστεί κ να τον συμβουλεύσει για τις νέες μάχες που έχει να δώσει ως μαθητής. Επίσης ο/η μεγαλύτερος/η αδελφός/ή μπορεί να είναι πιό “προσβάσιμος” στο μικρότερο/η για να συζητήσει θέματα που δεν θα αισθανόταν άνετα να συζητήσει με τον γονέα.
ΑΕΛΦΙΚΗ ΑΝΤΙΠΑΛΟΤΗΤΑ :Αφορά στη σχέση αντιπαλότητας μεταξύ αδελφών με δεσμούς αίματος ή κ χωρίς. Συχνά η αντιπαλότητα αυτή είναι αποτέλεσμα της επιθυμίας των αδελφών για περισσότερη προσοχή από τους γονείς. Πάντως ακόμη κ ο πιό υποψιασμένος (προσεκτικός) γονέας θα πρέπει να είναι συμφιλιωμένος με την ιδέα ότι κάποιο είδος αυτής της αντιπαλότητας θα εμφανιστεί. Τα παιδιά τίνουν -από την φύση τους- να διεκδικούν τόσο την προσοχή του γονέα, όσο κ την αναγνώριση του κόσμου. “Τα αδέλφια γενικά, περνούν πολύ περισσότερο χρόνο μεταξύ τους από ότι με τους γονείς τους. Ο αδελφικος δεσμός είναι συχνά περίπλοκος στο να περιγραφεί κ επηρεάζεται από παράγοντες όπως την γονεική συμπεριφορά, τη σειρά γέννησης, την προσωπικότητα κ την εμπειρία του παιδιού εκτός της οικογένειας”, αναφέρει η παιδοψυχολόγος Sylvia Rymm. Η αδελφική αντιπαλότητα είναι ιδιαίτερα έντονη όταν τα αδέλφια είναι κοντά ηλικιακά, τυ ίδιου φύλου ή το ένα παιδί θεωρείται πιό προικισμένο (έξυπνο). Η αδελφική αντιπαλότητα δεν συναντάται μόνο στη δυτική κουλτούρα. Υπάρχει ένα Αραβικό ρητό που λέει: ” Εγώ εναντίον του αδελφού μου, ο αδελφός μου εναντίον του εξάδελφού μου. Εγώ, ο αδελφός μου κ ο εξάδελφός μου εναντίον του ξένου”. Η αδελφική αντιπαλότητα περιλαμβάνει επιθετικότητα κ χρήση προσβολών, ιδιαίτρα μεταξύ αδελφών που βρίσκονται κοντά ηλικιακά.
ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΞΗΓΟΥΝ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΑΔΕΛΦΙΚΗΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟΤΗΤΑΣ: Γενικά υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν κ σχηματοποιούν την αδελφική αντιπαλότητα. Σύμφωνα με την Kyla Boyse του Πανεπιστημίου του Michigan, κάθε παιδί μέσα στην οικογένεια αγωνίζεται προκειμένου να καθορίσει την θέση του κ για να δείξει ότι είναι διαφορετικό από τα αδέλφια του. Τα παιδιά μπορεί να αισθάνονται ότι οι γονείς δεν μοιράζουν ισόποσα την προσοχή κ ανταπόκρισή τους καθώς κ τις απαιτήσεις τους για πειθαρχία. Τα αδέλφια μάχονται περισσότερο στις οικογένειες όπου, από την μιά, δεν είναι ξεκάθαρο ότι ο καυγάς δεν είναι αποδεκτή τακτική επίλυσης διαφορών κ από την άλλη, όπου δεν δίνονται εναλλακτικές προτάσεις για την επίλυση των διαφορών.Το άγχος στη ζωή τόσο των γονέων όσο κ των αδελφών μπορεί να γεννήσει περισσότερες διαμάχες κ να αυξήσει την αδελφική αντιπαλότητα.
ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ: Ο Sigmund Freud είδε τσην αδελφική σχέση την επέκταση του Οιδιποδείου Συμπλέγματος όπου τα αρσενικά αδέλφια ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την μητρική προσοχή κ τα θηλυκά αδέλφια για την πατρική. Π.χ στην περίπτωση του μικρού Χάνς, ο Φρόυντ είδε στον φόβο του μικρού για τα άλογα, την ζήλεια του για την μικρή του αδελφή, όπως κ την επιθυμία του να αντικαταστήσει τον πατέρα του με τον εαυτό του, σαν ταίρι της μητέρας του. Αυτή η θεωρία έχει ευρέως αμφισβητηθεί.
PARENT- OFFSPRING CONFLICT THEORY (Θεωρία διαμάχης γονέα- απογόνου): Διατυπώθηκε από τον Robert Trivers. Η συγκεκριμένη θεωρία είναι σημαντική για την κατανόηση που προσφέρει όσον αφορά στη δυναμική της αδελφικής σχέσης κ της γονείκής ικανότητας στη λήψη αποφάσεων. Οι γονείς αναμένεται να κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο για την διασφάλιση της επιβίωσης των απογόνων τους, σε αυτή τους την προσπάθεια θεωρείται, ότι θα εντοπίσουν όσο το δυνατόν περισσότερες διαθέσιμες πηγές επιβίωσης, πιθανόν κ με προσωπικό κόστος ή κ κόστος που αφορά σε έναν επόμενο απόγονο. Καθώς οι γονείς επενδύουν όσα μπορούν στους απογόνους τους, αυτοί είναι πιθανό να προσπαθήσουν να αποκτήσουν περισσότερα από αυτά που οι γονείς μπορούν να τους εξασφαλίσουν, προκειμένου να εξασφαλίσουν την απόκτηση δικών τους απογόνων, στο μέλλον. Έτσι διαπιστώνεται μια διαφορά ανάμεσα σε αυτά που ο απόγονος θέλει κ σε αυτά που ο γονέας μπορεί ή θέλει να του προσφέρει. Μια προέκταση της θεωρίας του Trivers οδηγεί στην πρόβλεψη ότι τα αδέλφια, αναπόφευκτα, θα ανταγωνιστούν έντονα μεταξύ τους. Ο απόγονος μπορεί να φερθεί εγωϊστικά όχι μόνο απέναντι στους γονείς του, αλλά κ απέναντι στ’ αδέλφια του όταν τα συνολικά οφέλη υπερβαίνουν το κόστος.
ΑΛΛΕΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ: Ο A. Adler είδε τα αδέλφια “σαν να μάχονται για την εύνοια” μέσα στην οικογένεια κ ότι η σειρά γέννησης παίζει τεράστιο ρόλο στην ανάπτυξη της προσωπικότητας. Το αίσθημα του/της μεγαλύτερου/ης αδελφού/ης ότι αντικαθίσταται ή ότι ο νεότερος εποφθαλμιά την θέση του είναι συχνά η αιτία της ζήλειας που βιώνει. Γεγονός είναι ότι οι ερευνητές σήμερα έχουν διαπιστώσει την επίδραση στην αδελφική σχέση τόσο της σειράς γέννησης όσο της ηλικίας κ του φύλου. Η προσωπικότητα ενός παιδιού έχει επίσης σημασία για το πόση αδελφική αντιπαλότητα θα υπάρξει σε μια οικογένεια. Κάποια παιδιά, εκ φύσεως φαίνεται να αποδέχονται ευκολότερα τις αλλαγές, ενώ άλλα μπορεί να είναι, πάλι εκ φύσεως, πιό ανταγωνιστικά κ να έχουν εκδηλώσει αυτή τους την ιδιότητα πολύ πριν εμφανιστεί ο/η αδελφός/ή. Ωστόσο οι γονείς φαίνεται πως επηρεάζουν σημαντικά την ανταγωνιστική ή όχι σχέση μεταξύ αδελφών. Ο David Levy εισήγαγε τον όρο “sibling rivalry” (αδελφική αντιπαλότητα) το 1941, ισχυριζόμενος ότι “η επιθετική αντίδραση του/της μεγαλύτερου/ης αδελφού/ής προς τον/την μικρότερο/η είναι τόσο χαρακτηριστική που μπορούμε, με σιγουριά, να πούμε ότι είναι έκφανση της οικογενειακής ζωής”. Οι ερευνητές γενικά σήμερα υποστηρίζουν την άποψη αυτή, επισημαίνοντας ότι οι γονείς μπορούν να βελτιώσουν αυτή την κατάσταση με το να βρίσκονται σε εγρήγορση προκειμένου να αποφύγουν να δείξουν εύνοια προς κάποιο από τα αδέλφια. Στην πραγματικότητα, υπογραμμίζουν, η ιδανική στιγμή για να θέσει κάποιος τις βάσεις για μία διά βίου υποστηρικτική σχέση μεταξύ αδελφών είναι πριν την άφιξη του νεότερου/ης μέλους.
ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥΣ: Σύμφωνα με μελέτες παρατήρησης της Judy Dunn, τα παιδιά μόλις εμφανίσουν τα πρώτα σημάδια αυτογνωσίας κ αντίληψης της διαφορετικής αντιμετώπισης μεταξύ αδελφών από τους γονείς, μπορούν να διαμορφώσουν την αδελφική εκείνη σχέση που θα κρατήσει για όλη τους την ζωή. Από 18 μηνών τα αδέλφια μπορούν να κατανοήσουν τους κανόνες λειτουργίας της οικογένειάς τους. Επίσης γνωρίζουν πώς να παρηγορούν το ένα το άλλο κ πώς να είναι ευγενικά μεταξύ τους. Μέχρι τα 3 χρόνια τα παιδιά διαθέτουν εξελιγμένη ικανότητακατανόησης των κοινωνικών κανόνων, μπορούν να αξιολογήσουν τον εαυτό τους σε σχέση με τα αδέλφια τους κ τέλος γνωρίζουν πως να προσαρμόζονται σε διάφορες ενδοοικογενειακές συνθήκες. Το γεγονός του αν θα έχουν την θέληση για προσαρμογή ή το αν θα θέλουν “να τα βρουν” με τα αδέλφια τους, εφόσον οι στόχοι τους διαφέρουν, κάνει την διαφορά ανάμεσα σε μια συνεργατική σχέση κ μια σχέση αντιπαλότητας.
Μελέτες επίσης, έχουν δείξει ότι η περισσότερη αντιπαλότητα παρατηρείται μεταξύ αγοριών κ η λιγότερη μεταξύ κοριτσιών. Φυσικά υπάρχουν κ εξαιρέσεις. Τί όμως, κάνει τα αγόρια να αντιπαλεύονται το ένα το άλλο; Η Debora Gold διεξάγει μια έρευνα που ακόμη δεν έχει ολοκληρωθεί, όπου φαίνεται να υπάρχει ένα δεδομένο που εμφανίζεται ξανά κ ξανά μεταξύ αδελφών κ όχι στα άλλα ζευγάρια (αδελφές ή αδελφός- αδελφή) είναι η αίσθηση μιας γονεϊκής κ κοινωνικής τάσης για σύγκριση. Φαίνεται ότι είναι πιό φυσικό να συγκρίνουμε περισσότερο τα αδέλφια (αγόρια) από ότι το ζευγάρι αδελφό- αδελφή. Από την πρώτη μέρα της αναπτυξιακής τους πορείας γίνονται συγκρίσεις όπως ποιός έβγαλε πρώτος το πρώτο δόντι, ποιός μπουσούλισε, περπάτησε, μίλησε πρώτος κλπ. κ μάλιστα η σύγκριση αυτή συνεχίζεται στο σχολείο, στο κολέγιο, στο χώρο εργασίας. Ποιός έχει το μεγαλύτερο σπίτι, το καλύτερο αυτοκίνητο, τα περισσότερα χρήματα είναι σταθερά θέματα συζήτησης. Στην κοινωνία μας οι άντρες πρέπει να έχουν σταθερούς στόχους προς κατάκτηση κ να είναι αρκετά επιθετικοί ώστε να πετυχαίνουν πάντα.
Η αδελφική αντιπαλότητα συνεχίζεται καθόλη την διάρκεια της παιδικής ηλικίαςκ είναι για τους γονείς ιδιαίτερα ενοχλητική κ αγχωτική. Και στην εφηβεία τα αδέλφια συγκρούονται για τους ίδιους λόγους που συγκρούονται στην παιδική ηλικία, με την διαφορά ότι σε αυτή την ηλικία είναι εκ φύσεως καλύτερα εξοπλισμένα σωματικά κ πνευματικά ώστε να αλληλοπληγώνονται αποτελεσματικότερα. Οι σωματικές κ συναισθηματικές αλλαγές που συντελούνται στην εφηβεία πιέζουν τόσο τους εφήβους, όσο κ οι αλλαγές στις σχέσεις τους με γονείς κ φίλους. Οι συγκρούσεις των αδελφών για την γονεϊκή προσοχή μπορεί να αυξηθούν στην εφηβεία. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι στις ηλικίες μεταξύ 10 κ 15 χρονών εμφανίζεται η υψηλότερη ένταση ανταγωνισμού μεταξύ αδελφών. Η ένταση αυτή δεν είναι συνεχώς η ίδια. Μακροπρόθεσμες μελέτες της έντασης, στην παιδική ηλικία της δυτικής κοινωνίας, έδειξαν ότι με τον καιρό, η αδελφική σχέση γίνεται πιό ισότιμη κ αυτό σημαίνει λιγότερο ανταγωνιστική. Όμως αυτό εξαρτάται κ από την σειρά γέννησης. Έτσι στα μεγαλύτερα αδέλφια φαίνεται να καταγράφεται μια σταθερότητα στην ένταση των συγκρούσεων κ της αντιπαλότητας κατά την προεφηβεία. Αντίθετα στα νεότερα, στην ίδια ηλικία, καταγράφεται κορύφωση της αντιπαλότητας κ ύφεση λίγο αργότερα. Αυτό το τελευταίο έχει νόημα αν λάβουμε υπόψη την την εξελικτική διαδικασία. Μόλις οι πηγές επιβίωσης παύσουν να προσφέρονται από τους γονείς κ τα άτομα μπουν στην δική τους αναπαραγωγική φάση δεν υφίστανται λόγοι διεκδίκησης, αφού οι πιό πάνω παράγοντες δεν επηρεάζουν την αναπαραγωγική επιτυχία. Πάντως η αδελφική αντιπαλότητα μπορεί να συνεχίσει κ στην ενήλικη ζωή κ οι αδελφικές σχέσεις μπορούν να υποστούν δραματικές αλλαγές συν τω χρόνω. Οικογενειακά γεγονότα όπως η αρρώστια ενός γονέα, μπορεί να φέρουν κοντά τα αδέλφια, ενώ ένας γάμος να τα απομακρύνει. Το 1/3 των ενηλίκων περιγράφουν την αδελφική τους σχέση ως ανταγωνιστική ή απόμακρη. Όμως η αντιπαλότητα μειώνεται συν τω χρόνω. Περισσότερο από το 80% των ανθρώπων χαίρονται μια κοντινή αδελφική σχέση.
ΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΝΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΔΕΛΦΙΚΗΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟΤΗΤΑΣ:
1. μη συγκρίνετε κ μην χαρακτηρίζετε τον χαρακτήρα κ την συμπεριφορά μεταξύ αδελφών,
2. δείξτε τους θετικούς τρόπους αναζήτησης της γονεϊκής ή αδελφικής προσοχής,
3. εξασφαλίστε αρκετό χρόνο κ χώρο για το κάθε παιδί,
4. ενθαρρύνετε την ομαδικότητα,
5. μην παρουσιάζετε κανέναν αδελφό ως παράδειγμα προς μίμηση για τον άλλο,
6. μη δείχνετε εύνοια,
7. διοργανώστε διασκεδαστικές οικογενειακές δράσεις,
8. αφιερώστε χρόνο στα παιδιά κ στην οικογένεια σαν σύνολο, τα παιδιά που έχουν ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς είναι πιθανό να δουν τα αδέλφια τους σαν επέκταση του εαυτού τους.
Σύμφωνα με την Sylvia Rimm αν κ η αδελφική αντιπαλότητα μπορεί να μειωθεί δεν μπορεί να εξαφανιστεί. Σε λογική δόση αποτελεί υγιείς ένδειξη της ετοιμότητας του παιδιού να εκφράσει τις διαφορές του με τον/την αδελφό/η. Ο Weihe προτίνει 4 κριτήρια βάσει των οποίων κρίνουμε την αδελφική σχέση σαν αντιπαλότητα ή κακοποίηση. ΠΡΩΤΟΝ αν η συμπεριφορά που διερευνάται είναι σύμφωνη με την ηλικία π.χ. τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία τους χρησιμοποιούν διάφορες τακτικές σύγκρουσης- συμφιλίωσης. ΔΕΥΤΕΡΟΝ πρέπει να διευκρινιστεί αν πρόκειται για μεμονομένο περιστατικό ή επαναλαμβανόμενο γεγονός, η κακοποίητική συμπεριφορά είναι επαναλαμβανόμενη. ΤΡΙΤΟΝ αν υπάρχει μια πτυχή θυματοποίησης στη συμπεριφορά. Η αντιπαλότητα περιλαμβάνει συγκεκριμένα περιστατικά είναι δε ενφανής, ενώ η κακοποίση περιβάλλεται με μυστικότητα κ μια ανισορροπία στη χρήση δύναμης. ΤΕΤΑΡΤΟΝ πρέπει να διευκρινιστεί ο σκοπός της συμπεριφοράς, σκοπός της κακοποίησης είναι κυρίως η προσβολή κ η κυριαρχία του θύτη στο θύμα. Οι γονείς πρέπει να καταλάβουν πως η σημερινή αντιπαλότητα των παιδιών τους μπορεί να καταλήξει στην αυριανή παντελής απομάκρυνσή του ενός από το άλλο. Με το να υποστηρίζουν την οικεγενειακή αμεσότητα, την ισοτιμία κ με το να ζητήσουν επαγγελματική υποστήριξη όταν αισθάνονται ότι κάτι έχει ξεφύγει, διασφαλίζουν υγιείς αδελφικές σχέσεις που αντέχουν στο χρόνο.

πηγή:http://en.wikipedia.org/wiki/Sibling_relationship

Advertisements