Η Θεωρία του Νου- ΘΤΝ

Άραγε υπάρχουν χειριστικά παιδιά κ από ποιά ηλικία; Τα παιδιά εξαπατούν, λένε ψέματα για να “περάσει το δικό τους”; Έχουν ενσυναίσθηση κ από ποιά ηλικία; Γνωρίζουν ότι οι άλλοι έχουν επιθυμίες και πεποιθήσεις διαφορετικές από τις δικές τους; Γνωρίζουν τήν πρόθεση στην δράση κάποιου; κλπ, κλπ
Η Θεωρία του Νου (που αποτελεί εξέλιξη των ιδεών του Piaget για το γνωστικό υπόβαρο του νου των παιδιών) προσπαθεί να διαπιστώσει την ύπαρξη ή όχι βασικών νοητικών καταστάσειων (επιθυμία, πεποίθηση κ.α.). Πριν σας παρουσιάσω τις απαντήσεις στα πιό πάνω ερωτήματα θα μου επιτρέψετε, να κάνω μια εισαγωγή για την Θεωρία κ πως αυτή κατευθύνεται ερευνητικά – για όσες θα θελήσουν να ασχοληθούν λίγο περισσότερο.
Η Θεωρία του Νου αποτελεί αντικείμενο της Αναπτυξιακής Ψυχολογίας κ προσπαθεί να δώσει απάντηση στο θεμελιώδες ερώτημα: Πώς τα παιδιά αναπτύσσουν θεωρία του νου κ την ικανότητα να τη χρησιμοποιούν, για να προβλέπουν κ να εξηγούν τη συμπεριφορά των άλλων; Η ΘΤΝ έχει προσεγγιθεί βάσει 3 θεωρητικών υποδειγμάτων: 1) Θεωρία του εξειδικευμένου πεδίου όπου προτείνεται ότι η ΘΤΝ είναι έμφυτα προκαθορισμέμη, 2) Θεωρία για τη θεωρία, όπου τα παιδιά χαρακτηρίζονται μικροί επιστήμονες καθώς θεωρείται ότι οικοδομούν μια σειρά από θεωρίες του νου κ 3)θεωρία νοητικής προσομοίωσης όπου προτείνεται ότι η ΘΤΝ έχει έμφυτους μηχανισμούς που βελτιώνονται με την εμπειρία.
Ορισμένες νοητικές καταστάσεις, όπως οι πεποιθήσεις, οι επιθυμίες, οι ευχές, οι προσδοκίες, οι προθέσεις οι ελπίδες, οι αντιλήψεις κ.α. έχουν περιεχόμενο. Λέγοντας ότι μια νοητική κατάσταση έχει περιεχόμενο εννοούμε απλά ότι αναφέρεται σε κάτι κ το αναπαριστά με συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό το χαρακτηριστικό στη φιλοσοφία αποδίδεται με τον όρο προθετικότητα. Οι προθετικές νοητικές καταστάσεις είναι οι δομικοί λίθοι της ΘΤΝ. Οι προθετικές νοητικές καταστάσεις έχουν συνθήκες ικανοποίησης. Συνθήκη ικανοποίησηςμιας πεποίθησης είναι η κατάσταση στο κόσμο δυνάμει της οποίας η πεποίθηση αυτή αποδεικνύεται αληθής π.χ. αν πιστεύω ότι σήμερα είναι Τρίτη (πεποίθηση), η πεποίθηση αυτή θα ικανοποιηθεί (επαληθευθεί) μόνο αν είναι πράγματι σήμερα Τρίτη. Οι νοητικές καταστάσεις προκαλούν δράση η οποία ακολοθουθείται από μια συναισθηματική κατάσταση π.χ. θέλω ένα παγωτό (επιθυμία), το αγοράζω από το περίπτερο (δράση), νιώθω χαρά (συναίσθημα) – κ καμία τύψη χαχα- που το τρώω.
ΠΡΩΤΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΘΤΝ
Από τους πρώτους μήνες τα βρέφη αρχίζουν να διακρίνουν τους ανθρώπους από τα άψυχα αντικείμενα κ να αναγνωρίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης δράσης. Πολλοί ερευνητές τονίζουν ότι οι παραπάνω καταστάσεις αποτελούν τις βάσεις π΄νω στις οποίες οικοδομείται, με την πάροδο της ηλικίας, η θεωρία των παιδιών για το νου. Στο τέλος του 1ου έτους εκδηλώνεται για πρώτη φορά η από κοινού εστίαση της προσοχής κ η συναισθηματική αναφορά (τα βρέφη στηρίζονται στην συναισθηματική αντίδραση της μητέρας τους για να προχωρήσουν σε κάποια δράση π.χ. αν ένα παράξενο παιχνίδι βρεθεί κοντά τους, ελέγχουν την αντίδραση της μητέρας για το εάν θα το προσεγγίσουν (αν δείχνει χαρά) ή όχι (αν δείχνει δυσφορία). Τέτοιες συμπεριφορές είναι βέβαιο ότι συνδέονται με την ΘΤΝ ωστόσο δεν έχει διευκρινιστεί επαρκώς αν είναι οι πρώτες εκδηλώσεις της θεωρίας. Τέλος ανάμεσα στο 16ο κ 18ο μήνα τα βρέφη αναπτύσουν την ικανότητα να αποδίδουν στους άλλους νοητικές καταστάσεις όπως προθέσεις κ επιθυμίες. Υποστηρίζεται όμως ότι τα βρέφη α) δεν κατανοούν την επιθυμία κ την πρόθεση ως νοητικές καταστάσεις με ΠΡΟΘΕΤΙΚΟ περιεχόμενο κ β) δεν είναι σε θέση να τις διακρίνουν.
ΕΠΙΘΥΜΙΑ Κ ΠΡΟΘΕΣΗ
Από 2 1/2- 3 ετών τα παιδιά αρχίζουν να συνδέουν αιτιακά τις επιθυμίες με συγκεκριμένες ενέργειες κ συναισθηματικές αντιδράσεις.Αυτό υποδηλώνει ότι κατανοούν πως η δράση εκδηλώνεται όταν υπάρχει επιθυμία κπως γενικά η εκπλήρωση μιας επιθυμίας προκαλεί χαρά ενώ, αντίθετα , η ματαίωση λύπη. Από το 4ο έτος αρχίζουν να κατανοούν ότι ότι οι επιθυμίες έχουν ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟ χαρακτήρα, είναι εκφράσεις δηλ. προσωπικής στάσης κάθε ατόμου απέναντι σε αντικείμενα κ τις καταστάσεις της εξωτερικής πραγματικότητας. Στην ίδια ηλικία αρχίζουν να διακρίνουν τις ΕΜΠΡΟΘΕΤΕΣ από τις ΤΥΧΑΙΕΣ καταστάσεις. Ένα από τα πιό σημαντικά επιτεύγματα της προσχολικήε ηλικίας που αφορά στις δυο αυτές νοητικές καταστάσεις, είναι ότι τα παιδιά αρχίζουν να κατανοούν τις διαφορές στις συνθήκες ικανοποίησης.
ΠΕΠΟΙΘΗΣΗ Κ ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ
Έχει χυθεί πολύ μελάνι κ έχουν γίνει αρκετές έρευνες για το θέμα της πεποίθησης κ κατ’ επέκταση της εξαπάτησης. Οι έρευνες έχουν δείξει αντιφατικά δεδομένα, έτσι φαίνεται πως τα παιδιά 4 ετών αρχίζουν να εμφανίζουν την ικανότητα απόδοσης ψευδών πεποιθήσεων. Για τα μικρότερα παιδιά (3 ετών) τα πράγματα είναι συγκεχυμένα, φαίνεται να αποτυγχάνουν λόγω ελλει΄μμάτων στη γλωσσική ικανότητα κ στον εκτελεστικό έλεγχο ή λόγω του ότι τα συγκεκριμένα έργα (σενάριο έρευνας) δεν προσσελκύουν το προσωπικό τους ενδιαφέρον.
ΠΡΟΣΠΟΙΗΣΗ -ΦΑΝΤΑΣΙΑ -ΟΝΕΙΡΟ
Ένα πολυσήμαντο κ πολυδιάστατο γεγονός είναι η προσποίση, αρχή κα θεμέλιωδης λίθος του παιχνιδιού των ρόλων. Αντίθετα με την άποψη του Piaget, τα ευρήματα πρόσφατων ερευνών δείχνουν ότι τα παιδιά, από πολύ νωρίς (2 ετών) είναι σε θέση να διακρίνουν τον κόσμο της προσποίησης από την πραγματικότητα. Πάντως το ότι τα παιδιά από 2 ετών επιδίδονται στην προσποίηση δεν είναι ακόμη σαφές αν σσε αυτή την ηλικία κατανοούν τον νοητικό της χαρακτήρα. Αυτή η κατανόηση φαίνεται να κατακτάται μετά τα 3 έτη. Φαίνεται πως τα 2χρονα αντιμετωπίζουν την προσποίηση ως έναν ιδιαίτερο τρόπο δράσης. Από την ηλικία των 3 ετών τα παιδιά κατανοούν τη φαντασία κ το όνειρο ως νοητικές καταστάσεις. Έρευνες έδειξαν ότι τα παιδιά με ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ δεν υστερούν στην κατανόηση της φαντασίας, αλλάέχουν μεγαλύτερη προδιάθεση να επιδίδονται σε παιχνίδια προσποίησης.
Έρευνα των Conolly κ Doyle (1989) διαπίστωσε σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στην ΠΟΣΟΤΗΤΑ κ ΠΟΙΟΤΗΤΑ προσποίησης κ στις κοινωνικές δεξιότητες. Ειδικότερα τα παιδιά που ενεπλάκησαν πιό συχνά σε επεισόδια προσποίησης ήταν εκείνα που ξεχώρισαν για στις κοινωνικές τους συναναστροφές για την ικανότητά τους να συμμετέχουν σε διαλόγους.
Η προσποίηση στα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού υποδηλώνει καλά προετοιμασμένη γνώση για την κατανόηση του νου των άλλων με βάσει δυο δεδομένα. Πρώτον, το παιδί επιδεικνύει εξαιρετική ικανότητα φαντασίας στα παιχνίδια προσποίησης την οποία χρησιμοποιεί προκειμένου να κάνει υποθέσεις για το νου των άλλων κ δεύτερον, η ικανότητα προσποίησης του παρέχει ένα εργαλείο προσομοίωσης μέσα από το παιχνίδι, ανάληψης ρόλων για αυτά που οι άλλοι άνθρωποι σκέφτονται κ αισθάνονται. Στη θεωρία κ στην πράξη η ικανότητα προσποίησης συνδέεται με την ΘΤΝ, η οποία εφοδιάζει το παιδί με κοινωνικές δεξιότητες.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΘΤΝ
Η στοιχιώδης γνώση του νου είναι απαραίτητη για τα πρώτα βήματα των βρεφών στην πορεία κατάκτησης της γλωσσικής ικανότητας. Είναι απαραίτητο το βρέφος να κατανοεί, τουλάχιστον, ότι το νόημα αποτελεί δκαίωμα του ομιλητή, συνεπώς πρέπει να κάνει προσπάθεια για να το αποκρυπτογραφήσει. Τα οφέλη που η γλωσσική ικανότητα αποκομίζει αποτο θτν τα ανταποδίδει στη συνέχεια, αφού η πρόσβαση που το παιδί έχει στο νου των άλλων μέσω της γλώσσας συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη του θτν.
Η Dunn (1991) παρουσίασε την έρευνα των Bartsh et Wellman (1989) διαπιστώθηκαν εκτός από τις ατομικές διαφορές, διαπιστώθηκαν σημαντικοί συσχετισμοί ανάμεσα στις επιδόσεις των παιδιών στο πειραματικό έργο κ στο είδος των συνομιλιών που είχαν με τις μητέρες τους στην ηλικία των 33 μηνών. Οι μητέρες αυτές ενέπλεκαν τα παιδιά τους σε διαλόγους που αφορούσαν την φροντίδα τους κ λάμβαναν υπόψη την γνώμη τους αποφεύγοντας να επιβάλλουν τα δικά τους συναισθήματα κ πεποιθήσεις. Επίσης διαπιστώθηκε σχέση ανάμεσα στη επίδοση στο πείραμα κ στην ύπαρξη αδελφών για το παιδί που συμμετείχε, φαίνεται πως οι διάλογοι μεταξύ αδελφών περιλαμβάνουν πολύ προσποίηση που είναι ο δρόμος προς τον νου των άλλων, κ έτσι τα παιδιά με αδέλφια παρουσίασαν μεγαλύτερη ανάπτυξη στη ΘΤΝ. Αποκλείστηκε δε η άποψη ότι η υψηλή επίδοση αυτών των παιδιών μπορεί να οφειλόταν σε υψηλό δείκτη νοημοσύνης.
Άλλες έρευνες διαπίστωσαν ότι τα παιδιά 3 ετών κ πάνω έχουν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν τις πληροφορίες που μεταφέρουν οι άλλοι, σαν να διατηρούν αβέβαιη κ υπό όρους υπόσταση. Ζουν μέσα σε μια φυσική κ απτή πραγματικότητα κ προτεραιότητά τους είναι να διατηρήσουν την επαφή τους με αυτή. Πρέπει λοιπόν να δείξουν ιδιαίτερη προσοχή για να διακρίνουν τις αξιόπιστες από τις αναξιόπιστες πηγές πληροφόρησης προκειμένου να διατηρήσουν την επαφή με την πραγματικότητα. Επίσης αξιολογούν περισσότεροόσα βλέπουν από όσα τους λένε, αυτό δείχνει γνώση ότι ο νους δίνει προτεραιότητα σε διαφορετικούς τύπους εσισερχόμενων πληροφοριών. Είναι πιθανό επίσης παιδιά 3-4 ετών να διακρίνουν αυτό που λέγεται από αυτό που εννοείται, δεν διαθέτουν, όμως, την ικανότητα να σκέφτονται για την γλώσσα.
ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΑΦΕΙΑ;
Σύμφωνα με τον Ackerman (1981), μέχρι την ηλικία των 6 ετών τα παιδιά χαρακτηρίζονται από μια “εκτελεστική τάση” που σημαίνει πως το αίτημα ενός ομιλητή τα οδηγεί να επιλέξουν από τα υλικά που έχουν μπροστά τους. Αφού έχουν επιλέξει, τότε μόνο βεβαιώνονται πως η επιλογή τους ήταν η σωστή. Δηλ. τα παιδιά υποθέτουν πως η δυνατότητά τους να επιλέξουν ισοδυναμεί με σωστή επιλογή.
Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΑΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Κάθε παιδί που επιτυγχάνει για πρώτη φορά σε έργο ψευδής πεποίθησης αποτελεί ένδειξη ότι της εμφάνισης ενός νέουγνωστικού σταδίου, το οποίο αντικαθιστά την προηγούμενη στοιχειώδη κατανόηση του νου. Η αποτυχία των μικρότερων παιδιών (3-4 κ κάτω) στα έργα ψευδούς πεποίθησης, ενδεχωμένος να οφείλεται όχι στο ότι δεν διαθέτουν ΘΤΝ, αλλά στο ότι η τρέχουσα πραγματικότητα είναι ελκυστική κ μαγνητίζει την προσοχή τους.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Peter Mitchel, Η κατανόηση του νου στην παιδική ηλικία -επισκόπηση της ψυχολογικής έρευνας κ θεωρίας
Πλουσία Μισαηλίδη, Η θεωρία των παιδιών για τον νου

Από Tatsopoulou Katerina

Πηγή: Γονεϊκή ακτιβιστική ομάδα “Ενσυναίσθηση” https://www.facebook.com/groups/227199654114490/

Advertisements