Θεωρία του ασφαλούς δεσμού και γονεΪκότητα
Τι είναι η θεωρία της προσκόλλησης;

Η θεωρία της προσκόλλησης ή θεωρία ασφαλούς δεσμού ξεκίνησε από τον John Bowlby [1] και συνεχίστηκε από την Mary Ainsworth[2] ως μια θεωρία η οποία περιγράφει τα είδη σχέσεων που εμφανίζονται μεταξύ του παιδιού και του προσώπου που το φροντίζει. Η θεωρία επεκτάθηκε και σε κάθε είδους σχέση που συνάπτουμε οι άνθρωποι μεταξύ μας, αλλά, παραμένει εστιασμένη στη σχέση γονέα παιδιού λόγω της σπουδαιότητάς της. Η θεωρία ξεκίνησε όταν ζητήθηκε από τον Bowlby να μελετήσει ορφανά παιδιά και παιδιά μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο που παρουσίαζαν πάρα πολλά προβλήματα – κοινωνικά, συναισθηματικά και γνωστικά – και αυτός καθόρισε ως αιτία αυτών των προβλημάτων την έλλειψη της μητρικής παρουσίας και εμπλοκής στο μεγάλωμά τους. Με το πέρασμα των χρόνων γνωρίζουμε πλέον ότι δεν έχουν όλα να κάνουν με τη μαμά, ότι αν τα παιδιά δημιουργήσουν έναν ασφαλή δεσμό με οποιοδήποτε πρόσωπο τα φροντίζει θα έχουν τα απαραίτητα εργαλεία να αναπτυχθούν υγιώς (το αν θα το κάνουν ή όχι είναι μια τελείως διαφορετική συζήτηση καθώς πολλοί παράγοντες παρεμβαίνουν κατά τη διάρκεια της ζωής).

Υπάρχουν 4 είδη δεσμού τα οποία μπορούμε να παρατηρήσουμε μεταξύ γονέα και παιδιού: ο ασφαλής, ο ανασφαλής δεσμός τύπου αποφυγής, ο ανασφαλής δεσμός τύπου αμφιθυμίας και ο αποδιοργανωμένος.[2][3]. Ο ασφαλής δεσμός είναι αυτός που θέλουμε και χαρακτηρίζεται από τα εξής στοιχεία : το παιδί δείχνει δυσαρέσκεια όταν αποχωρίζεται τον γονιό του, χαίρεται όταν επιστρέφει και προτιμάει γενικά τους γονείς του από άλλους ανθρώπους. Ο αποφευκτικός δεσμός χαρακτηρίζεται από απουσία προτίμησης των γονιών έναντι των ξένων. Αυτά τα παιδιά σπάνια αναζητούν τους γονείς τους προκειμένου να παρηγορηθούν.

Ο αμφιθυμικός δεσμός χαρακτηρίζεται από δυσφορία όταν το παιδί αποχωρίζεται τον γονιό του αλλά χωρίς κατευνασμό της δυσφορίας όταν ο γονιός επιστρέφει και αρκετά συχνά από επιθετικότητα προς αυτόν τον γονιό. Τέλος, ο αποδιοργανωμένος δεσμός χαρακτηρίζεται από έναν συνδυασμό συμπεριφορών αποφυγής και άγχους. Τα τελευταία τρία είδη δεσμών συγκροτούν μαζί αυτό που ονομάζουμε «ανασφαλή δεσμό».

Παρά το ότι δε θα αναπτύξουν όλα τα παιδιά με μη μη ασφαλείς δεσμούς ψυχοπαθολογικά προβλήματα στην ενήλικη ζωή τους οι πιθανότητες να συμβεί αυτό είναι πολύ περισσότερες σε σχέση με τα παιδιά που έχουν μεγαλώσει έχοντας αναπτύξει ασφαλή δεσμό.[4]. Συνεπώς, πώς καταφέρνουμε να ανήκει το παιδί μας στην πρώτη κατηγορία, την κατηγορία του ασφαλούς δεσμού; Δεν είναι, άλλωστε, αυτή η ερώτηση στην οποία όλοι οι γονείς θέλουν την απάντηση; Κατά μια έννοια η απάντηση είναι αδιανόητα απλή : Να ανταποκρίνεστε στο παιδί σας.[5]. Όμως, το τι σημαίνει αυτή η απλή φράση αποτελεί αντικείμενο διαμάχης και εδώ είναι που εμφανίζεται η έννοια της γονεϊκότητας που βασίζεται στη θεωρία του ασφαλούς δεσμού ή αλλιώς το attachment parenting.

Aν και ο Dr. Sears δημιούργησε τον όρο Attachment Parenting, ακόμα και οι 7 αρχές του προέρχονται από την εργασία του John Bowlby. Ο Bowlby στην αρχική του έρευνα θεώρησε ότι η ύπαρξη του αρχικού ασφαλούς δεσμού ευνοήθηκε σε περιβάλλοντα κοινωνιών κυνηγών- τροφοσυλλεκτών.[1]. Αυτές οι κοινωνίες είχαν πολλά κοινά στοιχεία με αυτό που ο Dr. Sears ονόμασε Attachment Parenting και με αυτά που μελέτησε η Darcia Narvaez[6]. Τα βρέφη σε αυτές τις κοινωνίες θηλάζουν όποτε θελήσουν, έχουν διαρκή σωματική επαφή με τους γονείς τους, έχουν άμεση ανταπόκριση από τον γονιό τους όταν κλαίνε, κοιμούνται κοντά στους γονείς τους και έρχονται στον κόσμο φυσικά, χωρίς παρεμβάσεις ( και δίνονται στους γονείς τους αμέσως μόλις γεννηθούν). Κατά την άποψη του Bowlby αυτό το είδος συμπεριφοράς ευνόησε την άμεση ανταπόκριση και άρα τον ασφαλή δεσμό. Ο χρόνος για να αναπτυχθεί αυτός ο δεσμός είχε υποτεθεί ότι ήταν ανάμεσα στους 6 μήνες και τα 2 χρόνια.

Φυσικά, ξέρουμε πλέον ότι τα μωρά και τα παιδιά θα δημιουργήσουν ασφαλείς δεσμούς μέσω πολλών πρακτικών γονεϊκότητας αρκεί πάντα ο γονιός να ανταποκρίνεται στο παιδί και τις ανάγκες του. Επιπροσθέτως, το χρονικό πλαίσιο που έθεσε ο Bowlby είναι σωστό ως σύσταση και όχι ως μια φάση αυστηρά οριοθετημένη. Πάντως, ναι, τα δύο πρώτα χρόνια είναι γενικά τα πιο σημαντικά για την ανάπτυξη ασφαλούς δεσμού.

Τι σημαίνει αυτό για τη γονεϊκότητα ασφαλούς δεσμού; Αρχικά, ας ξεκαθαρίσουμε ότι οι 7 αρχές για τις οποίες κάνει λόγο ο Dr. Sears ( τα 7 Bs του όπως λέγονται: birth bonding, breastfeeding, babywearing, bedding close to a baby, belief in the language value of your baby’s cry, beware baby trainers, and balance) δεν είναι απαράβατοι κανόνες προκειμένου να δημιουργηθεί ο ασφαλής δεσμός.

Εαν η θεωρία του Bowlby και άλλων σημαίνει κάτι αυτό είναι ότι μας ενημερώνει για την ύπαρξη πρακτικών οι οποίες μπορούν να μας βοηθήσουν να αναπτύξουμε έναν υγιή δεσμό με το παιδί μας. Συντελούν στο να μας κρατούν κοντά στα παιδιά μας διασφαλίζοντας μια αίσθηση ασφάλειας στο μωρό και ταυτοχρόνως, καθώς είμαστε τόσο κοντά ανταποκρινόμαστε περισσότερο στις ανάγκες του. Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι αυτές οι πρακτικές είναι οι μόνες που υπάρχουν. Οι άνθρωποι ξεχνάνε ότι οι πρακτικές αυτές είναι απλά εργαλεία και αν δε τις αντιμετωπίζουμε ως εργαλεία αλλά ως κανόνες, τότε παύουμε να αφουγκραζόμαστε και να ανταποκρινόμαστε και συνεπώς αγνοούμε τη βάση του ασφαλούς δεσμού.

Ποια είναι λοιπόν η βασική αρχή της θεωρίας ασφαλούς δεσμού και της γονεϊκότητας ασφαλούς δεσμού; Είναι η ανταπόκριση. Είναι να ακούμε το μωρό μας και να ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες του. Και στην αρχή της ζωής το μωρό έχει ανάγκες. Καθώς μεγαλώνει θα υπάρχουν και επιθυμίες αλλά είτε το πιστεύετε είτε όχι στις περισσότερες περιπτώσεις αυτό που του προκαλεί δυσφορία και ένταση είναι οι ανάγκες. Και καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι ανάγκες του είναι διαφορετικές από τις δικές μας και δεν πρέπει να έχουμε ενήλικες προσδοκίες από το παιδί σε σχέση με το τι πρέπει να αντέχει και τι όχι..

Υπάρχουν και κάποια ακόμα ζητήματα. Πρώτον, συχνά μένει εκτός συζήτησης η ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού. Κάποια παιδιά είναι εξίσου ικανοποιημένα είτε κοιμούνται με τους γονείς τους είτε κοιμούνται σε κούνια μέσα στο δωμάτιό τους. Κάποια δεν αντέχουν να μην έχουν διαρκή σωματική επαφή. Κάποια χαίρονται να κάνουν βόλτες με το καροτσάκι και κάποια όχι. Κάποια θα ευχαριστιούνται με τον θηλασμό και θα τον συνεχίσουν πολύ καιρό ενώ κάποια άλλα θα ευχαριστηθούν, θα τον απολαύσουν μέχρι κάποιο σημείο και θα σταματήσουν νωρίτερα. Οι αρχές του attachment parenting είναι πιο πιθανό να βοηθήσουν τους γονείς που έχουν παιδιά με περισσότερες ανάγκες. Κάποιοι γονείς μπορούν να είναι παρόντες και να ανταποκρίνονται στα παιδιά τους απλά θεωρώντας ότι το κλάμα του παιδιού τους σημαίνει κάτι και απαντώντας κατάλληλα. Μπορεί να δίνουν στο παιδί τους ξένο γάλα, να είχαν μια τραυματική γέννα, να κοιμούνται χωριστά, να χρησιμοποιούν καροτσάκι, αλλά, θεωρούν ότι το παιδί τους προσπαθεί να εκφράσει κάτι με το κλάμα του. Δεν το αγνοούν και ανταποκρίνονται σε αυτό. Αυτή η ανταπόκριση είναι που χτίζει τον ασφαλή δεσμό (αν και πολλοί γονείς παιδιών με πολλές ανάγκες λένε ότι αν πιστεύεις στο κλάμα του παιδιού το πιο πιθανό είναι ότι θα κάνεις και πολλά από αυτά που θεωρούνται οι αρχές του attachment parenting αυθόρμητα). Θα συνιστούσαν πολλοί γονείς να δοκιμάσει κάποιος νέος γονιός τη διαρκή σωματική επαφή μέσω slings ή την συν-κοίμηση ή τον θηλασμό; Σίγουρα. Όχι, όμως, γιατί το παιδί του δε θα αναπτύξει αλλιώς ασφαλή δεσμό, αλλά, επειδή όλες αυτές οι πρακτικές διευκολύνουν την εξέλιξη αυτής της διαδικασίας.

Το δεύτερο θέμα είναι ότι έχουμε ακούσια περιορίσει αυτού του είδους τη γονεϊκότητα στα πολύ μικρά παιδιά. Ξέρουμε ότι ο ασφαλής δεσμός δημιουργείται κυρίως τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής . Όπως και να’χει, όμως, ένας γονιός που μπορεί να έχασε το τρένο κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού του ως προς την ανταπόκριση κι έρχεται κάποια στιγμή που συνειδητοποιεί ότι οφείλει να ακούει το παιδί του και να του παρέχει αυτά που χρειάζεται είναι ένας γονιός που μπορεί να δημιουργήσει έναν ασφαλή δεσμό (αν και ο δρόμος που θα έχει να διανύσει θα είναι μακρύτερος και πιο δύσκολος). Ομοίως, ένας γονιός που ακολουθεί πιστά τις αρχές του attachment parenting αλλά σταματάει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού του όταν αρχίζει να μιλάει ή προσφέρει την αγάπη του υπό συνθήκες παύει να ευνοεί τη συνέχιση του ασφαλούς δεσμού.

Αν θέλετε οπωσδήποτε έναν ορισμό να σκέφτεστε την ανταπόκριση γιατί αυτή θα οδηγήσει σε έναν πραγματικά ασφαλή δεσμό. Τι ακριβώς σημαίνει η ανταπόκριση έχει να κάνει με πολλούς παράγοντες και δεν εξαντλείται ούτε προκύπτει μόνο από τις καθορισμένες αρχές του attachment parenting.

[1] Bowlby J. Attachment and Loss, Vol 1: Attachment. New York (1969): Basic Books.

[2] Ainsworth M, Blehar M, Waters E, Wall S. Patterns of Attachment. Hillsdale, NJ (1978): Erlbaum.

[3] Carlson V, Cicchetti D, Barnett D, Braunwald K. Disorganized/disoriented attachment relationships in maltreated infants. Developmental Psychology 1989; 25: 525-531.

[4] Belsky J, Nezworski T (Eds.). Clinical Implications of Attachment. Hillsdale, NJ (1987): Erlbaum.

[5] Grusec J. Socialization processes in the family: social and emotional development. Annual Reviews in Psychology 2011; 62: 243-269.

[6] http://www.sciencedaily.com/releases/2013/01/130107110538.htm

Πηγή : http://evolutionaryparenting.com/

Θεωρία του ασφαλούς δεσμού και γονεΪκότητα

Advertisements