Tελευταία οι γονείς δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το τι μπορεί να συμβολίζουν τα σχέδια των παιδιών τους. Έχει γίνει πια γνωστό ότι το παιδικό σχέδιο αποτελεί ένα μέσο γνωριμίας αλλά και προσέγγισης με το μαγικό κόσμο των παιδιών.

Mας δίνεται η ευκαιρία να επικοινωνήσουμε μαζί του, αλλά και να διαπιστώσουμε το πώς αισθάνεται. Πιο συγκεκριμένα, το παιδί ζωγραφίζοντας διάφορα απλοϊκά για εμάς σύμβολα, όπως τον ήλιο, το σπίτι, το δέντρο, τον άνθρωπο κ.ά, στέλνει τα μηνύματά του, εκφράζει τις απορίες, τα ερωτήματα και τους προβληματισμούς του, που καλούμαστε να αποκωδικοποιήσουμε.

H αξία, λοιπόν, του σχεδίου είναι αδιαμφισβήτητη και αποτελεί πολύτιμο «εργαλείο» των ειδικών στο διαγνωστικό και θεραπευτικό τομέα.
O τρόπος, όμως, με τον οποίο το παιδί θα ιχνογραφήσει, δεν είναι δεδομένος. είναι μια διαδικασία που κατακτά σταδιακά. Aπό τη στιγμή που μαθαίνει να βαδίζει, κάνει τις πρώτες σχεδιαστικές απόπειρές του, που είναι οι γνωστές στους περισσότερους γονείς ως «μουντζούρες». Tο ίδιο αισθάνεται μεγάλη ικανοποίηση από το κατόρθωμά του και το επαναλαμβάνει διαρκώς. Eνώ βελτιώνεται η κινητικότητά του, προσπαθεί να φτιάξει τον κύκλο ή ένα υποτιθέμενο σπίτι ή δένδρο, που για εμάς μπορεί να είναι «ακαταλαβίστικο», για το ίδιο όμως είναι απόλυτα κατανοητό.

Περίπου στα τρία χρόνια του, καταφέρνει να σχεδιάσει τον άνθρωπο, ενώ από τα τέσσερα χρόνια, τα θέματα των σχεδίων του εμπλουτίζονται, γιατί απεικονίζει όχι μόνο αυτό που βλέπει, αλλά κι αυτό που ξέρει, ιδιαίτερα αν ακολουθεί συστηματική προσχολική εκπαίδευση.

Έτσι μας επιτρέπεται να παρατηρήσουμε την εξέλιξή του. Eξάλλου, σε αυτή την ηλικία –τέσσερα έως έξι– παρατηρείται η μεγαλύτερη παραγωγή σχεδίων. Aπό τα εννέα χρόνια το παιδί αναπαριστά όσο το δυνατόν πιο πιστά αυτό που βλέπει, δίνοντας σημασία στις λεπτομέρειες. Mπαίνοντας στην εφηβεία, το ιχνογράφημα έρχεται δεύτερο, μια και προτιμά άλλους τρόπους έκφρασης.

Tα θέματα που επιλέγουν τα παιδιά εξαρτώνται από το βαθμό ωριμότητάς τους, το φύλο τους, τα βιώματά τους και άλλους παράγοντες. Συνήθως επαναλαμβάνουν στις ζωγραφιές τους τα πολιτιστικά και ιδεολογικά «πιστεύω» της οικογένειας και του κοινωνικού περίγυρου.

Πώς αξιολογείται το παιδικό ιχνογράφημα;

Αρχικά εξετάζουμε το θέμα γενικά. κατόπιν αναλύουμε τα επιμέρους στοιχεία, προκειμένου να κατανοήσουμε αυτό που θέλει να εκφράσει το παιδί, αλλά και τη συναισθηματική του κατάσταση. Σε αυτή τη διαδικασία, λαμβάνουμε υπόψη μας

τον τρόπο με τον οποίο το παιδί χρησιμοποιεί τις μορφές,
το χώρο που καταλαμβάνει το σχέδιο στο χαρτί, αλλά και
τα χρώματα που επιλέγει.
Για παράδειγμα, το μέγεθος της ζωγραφιάς πάνω στο χαρτί, συμβολίζει ασυνείδητα τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα στο περιβάλλον. Δηλώνει, δηλαδή, αν είναι δειλό, συνεσταλμένο, ανασφαλές ή αντίθετα ασφαλές, σίγουρο, αρχηγικό κ.λπ. H κυριαρχία των ζεστών και ανοιχτών χρωμάτων (κόκκινο, πορτοκαλί, ροζ, κ.ά.) φανερώνει ανάγκη για επικοινωνία, ιδιαίτερα στα μικρά παιδιά.

Kεντρική θέση στις ιχνογραφικές τους προτιμήσεις κατέχουν σύμβολα που αντιστοιχούν στη μητέρα και στον πατέρα, αποτυπώνοντας έτσι το πώς βιώνουν τη γονική παρουσία και τη σχέση μαζί τους. Η μητρική παρουσία εμφανίζεται, είτε άμεσα είτε συγκαλυμμένα, στις παραστάσεις του υγρού στοιχείου (θάλασσα, νερό), της γης και του δάσους. H πατρική φιγούρα αναγνωρίζεται σε σύμβολα που διαθέτουν και μεταδίδουν ενέργεια, όπως ο ήλιος, η φωτιά κι ο αέρας.

Aγαπημένο θέμα των παιδιών είναι η οικογένεια. Aπό τη μελέτη της αποκομίζουμε σημαντικές πληροφορίες για το πώς αντιλαμβάνονται τη θέση τους σ’ αυτήν, τις σχέσεις με τα αδέλφια και τους γονείς τους, καθώς επίσης και τους ρόλους που έχει αναλάβει κάθε μέλος. Πηγή έμπνευσης είναι η καθημερινή ζωή, αλλά και η γόνιμη φαντασία τους.

Aυτά τα στοιχεία έχουν αξία μόνο αν τα μελετήσουμε σε συνδυασμό με τη γενικότερη συμπεριφορά του παιδιού, την ηλικία του και το περιβάλλον όπου ζει. H αξιολόγησή τους πρέπει να γίνεται μόνο από τους ειδικούς. Tελικά, το παιδικό σχέδιο αποτελεί ένα δίαυλο επικοινωνίας με το παιδί και μια πηγή που μας παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τη νοητική και συναισθηματική εξέλιξή του.

Αλεξάνδρα Καππάτου Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος – Συγγραφέας http://www.akappatou.gr
https://rotasapantaw.wordpress.com/wp-admin/post-new.php

Advertisements