‘Ονειρα γλυκά – μαζί ή χώρια;

Που κοιμάστε; Μαζί με τα παιδιά σας ή χωρίς; Πριν παντρευτώ όλο μονή μου κοιμόμουνα και στην αρχή μου φαινόταν λίγο παράξενο που ήταν κάποιος δίπλα μου. Ωραία όμως! Πριν γεννηθεί η κόρη μας, πήραμε μια κούνια και την κολλήσαμε στο κρεβάτι μας ώστε να μπορέσουμε να κοιμηθούμε μαζί, η κόρη μας στην κούνια και ταυτόχρονα μαζί μας. Όταν γεννήθηκε όμως δεν κοιμήθηκε σχεδόν καθόλου στην κούνια αλλά στην αγκαλιά μου. Ένιωθα λίγες ενοχές επειδή είχα διαβάσει ότι να το έχεις τόσο κοντά σου είναι επικίνδυνο, μπορεί το μωρό να πνιγεί κάτω από το σώμα σου. Ένιωθα όμως και κάτι άλλο, μια καινούργια υπερευαισθησία. Ήμουν πάντα στην εγρήγορση, ακόμα και στον ύπνο. Κάτι μέσα μου την παρακολουθούσε συνεχώς, έτοιμο να την προστατέψει από κάθε κακό. Σαν να ξύπνησαν μέσα μου ζωώδες ένστικτα. Ο θηλασμός το ενίσχυσε πολύ, ξαφνικά έγινα μάρτυρας της δικής μου φύσης, και ακόμα βιώνω αυτό το θαύμα του μητρικού γάλακτος. Το να κοιμόμαστε όλοι μαζί μου φαίνεται το πιο φυσιολογικό πράγμα!

CribBasics
πηγή

Γιατί όμως υπάρχουν τόσες συμβουλές εναντίον του co-sleeping, της συγκοίμησης; Γιατί σφάζονται μαμάδες, παιδίατροι, επιστήμονες και άλλοι μεταξύ τους όσον αφορά αυτό το θέμα; Θέλουν πραγματικά να προστατέψουν τα παιδιά ή μήπως παίζονται και άλλοι παράγοντες στο παρασκήνιο; Από τι ακριβώς πρέπει να προστατευτεί το παιδί; Υπάρχουν οι κίνδυνοι της ασφυξίας, του πνιγμού, του στραγγαλισμού και βεβαίως ο εφιάλτης του SIDS (σύνδρομο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου). Όλα αυτά αφορούν τη σωματική ασφάλεια του παιδιού. Το μωρό πρέπει να κοιμάται εντελώς μόνο του σε μια κούνια, λένε διάφοροι παιδιατρικοί σύλλογοι του δυτικού κόσμου. Να μην υπάρχουν άλλα πράγματα μέσα στην κούνια – χι στα λούτρινα παιχνίδια, στα μαξιλάρια και στις κουβέρτες καθώς και στις πάντες.

Μπορούν όμως αυτά τα μέτρα πραγματικά να εξασφαλίσουν ένα ασφαλές μέρος για το μωρό; Μπορεί έτσι να καλυφθούν οι ανάγκες του οι οποίες δεν είναι όλες στο σωματικό επίπεδο;

Safe_Sleep_logo
Καμπάνια της Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development στις ΗΠΑ για ασφαλές ύπνο, εδώ.

Το μωρό δεν μπορεί ακόμα να διαχωρίσει τα διάφορα είδη του πόνου, ούτε ξέρει τι ακριβώς πονάει. Δεν μπορεί να ονομάσει τα φρικτά αισθήματα της πείνας, της νύστας ή της ανάγκης για θαλπωρή και επαφή. Οπότε ο πόνος στο ψυχολογικό επίπεδο είναι εξίσου δυνατός και σημαντικός να αντιμετωπιστεί όσο μια πονεμένη κοιλιά ή πιθανοί κίνδυνοι στον ύπνο. Όταν πονάει η ψυχή όμως δεν εμφανίζονται κατευθείαν τέτοια θανατηφόρα σενάρια τα οποία οι παιδιατρικοί σύλλογοι φέρνουν στο νού. Οπότε δεν ασχολούνται. Σημαντικό φαίνεται να είναι κυρίως η επιβίωση του σώματος.

Υπάρχουν πολλά επιχειρήματα για το πού να κοιμούνται τα μωρά και από τις δυο πλευρές, όπως η μεγάλη θετική επίδραση της σωματικής επαφής στις λειτουργίες του σώματος του μωρού ή η σημασία του co-sleeping για το δεσμό μάνας/παιδιού. Όλα τα επιχειρήματα υποστηρίζονται και με διάφορες έρευνες. Από τη μια οι μαμάδες οι οποίες κοιμούνται μαζί με τα μωρά λένε πόσο σημαντικό είναι για τη σχέση που δημιουργείται και πόσο διευκολύνει τον θηλασμό, από την άλλοι οι μαμάδες που δεν κοιμούνται με τα μωρά τονίζουν την ανάγκη για ελεύθερο χρόνο για τις ίδιες και για τη σχέση με το σύζυγο. Τέλος πάντων, εδώ δε θέλω να προσθέσω άλλη μια άποψη, αλλά θέλω να πάμε σε ένα διαφορετικό επίπεδο, ριζωμένο βαθιά στα δεδομένα της λειτουργίας ενός πολιτισμού και των αξιών του οι οποίες μεταφέρονται και καλλιεργούνται μέσω πράξεων όπως της ανατροφής παιδιών.

child_sleeping
Παιδί το οποίο συμμετέχει σε έρευνα ύπνου (πηγή).

Βασικά ο ύπνος είναι μια βιολογική ανάγκη. Το σώμα και ο εγκέφαλος χρειάζονται ξεκούραση για να λειτουργούν καλά. Πολλά από τα προβλήματα τα οποία εμφανίζονται γύρω από τον ύπνο των παιδιών δεν πηγάζουν όμως από μια βιολογική δυσλειτουργία, αλλά είναι αποτέλεσμα μιας πράξης η οποία βασίζεται σε αξίες και πιστεύω του πολιτισμού. Δυσκολίες να τους πάρει ο ύπνος όταν είναι τα παιδιά μόνα τους και νυχτερινά ξυπνύματα με την ανάγκη για την προσοχή των γονιών δεν είναι απαραίτητα βιολογικής φύσης, αλλά πολτισμικές κατασκευές, εκφράσεις πολιτισμικών ορισμών και προσδοκιών. Και δεν αντιλαμβάνονται παντού ως προβλήματα. Μήπως τα πολλά δάκρυα που συνοδεύουν συνήθως τα προγράμματα εκπαίδευσης στον ύπνο δεν είναι μια φυσιολογική, βιολογική αντίδραση, αλλά ένδειξη ότι εδώ υπάρχει ένα «πρόβλημα» το οποίο προκαλείται από μια πολιτισμική πράξη που δεν είναι συμβατή με τα στάδια της ψυχικής ανάπτυξης των παιδιών; Είναι σημαντικό να έχουμε επίγνωση της πολιτισμικής νόρμας στην οποία βασίζονται οι πράξεις μας. Μόνο έτσι μπορούμε να καταφέρουμε να διαχωρίσουμε από τι αποτελείται ένα πρόβλημα ύπνου, να καταλάβουμε την επίδραση της νόρμας στην αλληλεπίδραση πολιτισμικών και βιολογικών διαστάσεων του ύπνου.

Woman_reads_as_baby_sleeps_(3589579030)
ΗΠΑ στη δεκαετία των 50, το αμερικάνικο όνειρο. Η μάνα διάβαζει και το μωρό της κοιμάται στην κούνια. Ο καθένας είναι στο δικό του χώρο. Η μάνα φιλάει το μωρό αντί να κοιμάται και η ίδια… (πηγή: Wikimedia commons).

Από τις πιο σημαντικές δομές πολιτισμών όσον αφορά την αντίληψη του προσώπου είναι η σημασία που έχουν οι έννοιες της ανεξαρτησίας και της αλληλεξάρτησης. Ένας πολιτισμός που δίνει μεγάλη σημασία στην ανεξαρτησία των μελών του θα φροντίσει από όσο νωρίς γίνεται να αφομοιωθούν τα μέλη του το πνεύμα αυτό: αυτοτέλεια, αυτάρκεια και προσωπικά επιτεύγματα επιδιώκονται ως βασικά χαρακτηριστικά μιας προσωπικότητας. Τυπικό για πολιτισμούς με τέτοιες αξίες είναι ένα σύστημα βιομηχανικό ή μεταβιομηχανικό στο οποίο οι γονείς και οι απόγονοί τους είναι μια βασική αυταρκής ενότητα η οποία υπερασπίζεται τον εαυτό της. Η αντίληψη του εαυτού ως ατομικό όν με καθαρά και δυνατά όρια στις σχέσεις είναι επίτευγμα στην ανατροφή παιδιών και φαίνεται σε όλα τα επίπεδα, όπως ύπνος και τροφή. Το παιδί από μικρό έχει το δικό του ατομικό χώρο μακριά από τους γονείς. Στόχος είναι να συνηθήσει από όσο νωρίς γίνεται να βρει τις λύσεις για τα προβλήματά του μόνο του και να ξεπεράσει δυσκολίες έτσι. Λογικά εκεί δεν υπάρχει συγκοίμηση, το παιδί κοιμάται μόνο του στο δικό του κρεβάτι ή/και δωμάτιο.

Σε πολιτισμούς στους οποίους κυριαρχεί το πνεύμα της αλληλεξάρτησης φροντίζουν οι γονείς και όλο το περιβάλλον να μάθει το παιδί ότι η προσωπική ασφάλεια πηγάζει από το δεσμό προσώπων και το συλλογικό μοίρασμα της χαράς και του βάρος της ζωής. Εκεί η αντίληψη του εαυτού υπερβαίνει τον ατομικισμό και αναγνωρίζει το σύνολο της κοινωνίας. Τα παιδιά από την αρχή έχουν την εμπειρία μιας ιδιαίτερης ανταπόκρισης στους ανάγκες τους (σωματικές και ψυχολογικές) από όλο το περιβάλλον αλλά επίσης βιώνουν ότι αναμένεται ταυτόχρονα η υποταγή στο σύνολο της κοινωνίας. Σε τέτοιους πολιτισμούς υπάρχουν συνήθως μεγάλες οικογένειες οι οποίες ζούν από καλλιέργειες αυτοκατανάλωσης ή ως κυνήγοι-τροφοσυλλέκτες – τρόποι ζωής που έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από τον δυτικό κόσμο. FamilienbettΠαγκοσμίως όμως σε αυτούς τους πολιτισμούς ανήκουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Βεβαίως, η πράξη της συγκοίμησης είναι αυτονόητο εκεί – και σε ποικίλους μορφές (γονείς/παιδί, μαμά/νεογέννητο + μπαμπάς/αλλά παιδιά, όλοι μαζί, παιδιά μαζί κτλ.).
Δεν είναι ενδιαφέρον ότι εκεί που οι άνθρωποι βιώνουν πιο κοντά στη φύση, δηλ. πιο «φυσιολογικά», δεν εμφανίζονται τα περισσότερα προβλήματα τα οποία γνωρίζει ο δυτικός κόσμος στον ύπνο τον παιδιών;

Είμαστε πολιτικά όντα και οι πράξεις μας καθρεφτίζουν τα πιστεύω μας. Εδώ θέλω να καταλήξω: Κάντε ότι θέλετε, να κοιμάστε χώρια ή μαζί, αλλά να ξέρετε ότι ακόμα και στον ύπνο κάνετε μια πολιτική δήλωση! Μπορεί να σας αναγκάζουν οι καταστάσεις της ζωής, η απαιτήσεις της δουλειάς, της συζυγικής ζωής, … – τελικά εσείς αποφασίζεται πώς τα αντιμετωπίζεται όλα αυτά. Και μόνο εσείς ξέρετε σε ποιές αξίες και πιστεύω θέλετε να ριζώσετε τη ζωή σας και ποιές να μεταφέρεται στους απογόνους. Μεταξύ ανεξαρτησίας και αλληλεξάρτησης υπάρχουν πολλές αποχρώσεις και είμαι σίγουρη ότι θα βρείτε το δικό σας χρωματισμό, σύμφωνα με μια ρύθμιση των αναγκών από όλα τα μέλη της οικογένειάς σας. Μη φοβάστε να εκφραστείτε βασίζοντας τις αποφάσεις στα βάθη της καρδιάς, εκεί που νιώθετε εσείς ασφάλεια και θαλπωρή – όχι εκεί που λέει η επιστήμη, οι ιατροί και άλλοι, και αν συμπίπτουν ακόμα καλύτερα!

Σας εύχομαι καλόν ύπνο και όνειρα γλυκά!

https://aplapaidi.wordpress.com