ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ – θεωρίες για τα είδη του, την σημασία κλπ
Η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ
Περιλυπτική μετάφραση της επισκοπικής αναφοράς των θεωριών κ ερευνών για το παιχνίδι απο τον Καθ. του Πανεπιστημίου του Cambridge, D. Writebread, όπου γίνονται κ πολιτικές προτάσεις. Συντάχθηκε για το Toy Industries of Europe.
Το παιχνίδι μερικές φορές αντιπαραβάλλεται με την δουλειά κ έτσι σαν δραστηριότητα χαρακτηρίζεται ασήμαντη κ άσκοπη. Αντιμετωπίζεται σαν κάτι που τα παιδιά κάνουν γιατί είναι ανώριμα κ κάτι που θα εγκαταλείψουν καθώς θα μεγαλώνουν. Όμως, όπως αποδεικνύει η παρούσα αναφορά, αυτή η αντίληψη είναι λανθασμένη. Το παιχνίδι, σε όλη την πολυποίκιλη διάστασή του, είναι μια από τις υψηλότερες κατακτήσεις- ενασχολήσεις του ανθρώπινου είδους μαζί με την γλώσσα, τον πολιτισμό κ την τεχνολογία. Πράγματι, χωρίς το παιχνίδι καμιά από τις προαναφερθείσες κατακτήσεις δεν θα είχε επιτευχθεί. Η αξία του παιχνιδιού αρχίζει να αναγνωρίζεται ολοένα κ περισσότερο από τους ερευνητές αλλά κ την πολιτική, τόσο για το παιδί όσο κ για τους ενήλικες καθώς αποδεικνύεται η σχέση ανάμεσα στο παιχνίδι κ τις γνωστικές δεξιότητες όσο κ την συναισθηματική ευτυχία.
Η παρούσα αναφορά αφορά στην αξία του παιδικού παιχνιδιού. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναγνωριστεί αυτή η αξία καθώς η Ευρώπη, αντιμετωπίζει ολοένα αυξανόμενες οικονομικές, κοινωνικές κ περιβαλλοντικές προκλήσεις. Οι ευκαιρίες κ η υποστήριξη για παιχνίδι που θεωρούνται βασικές παράμετροι της παιδικής ανάπτυξης βρίσκονται υπό απειλή, καθώς η αστυφιλία, το αυξανόμενο οικογενειακό στρες κ οι αλλάγές στα εκπαιδευτικά συστήματα μειώνουν σημαντικά αυτές τις ευκαιρίες.
Τις τελευταίες δεκαετίες μέσα στην εκπαιδευτική κοινότητα αναγνωρίζεται ολοένα κ περισσότερο- από ερευνητές κ.α.- η σπουδαιότητα της παροχής μιας προσχολικής αγωγής υψηλής ποιότητας, όμως η προσέγγιση αυτής της “υψηλής ποιότητας” διαφέρει σημαντικά ως προς την προσέγγισή της. Έτσι ενώ σε κάποιες Ευρωπαϊκές χώρες η έμφαση δίνεται στην παροχή ενός πλούσιου διεγερτικού περιβάλλοντος μέσα σε ένα υποστηρικτικό κοινωνικό πλαίσιο, ενώ σε κάποιες άλλες έχει δωθεί έμφαση στο “όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα” όπου τα παιδιά από νωρίς έρχονται σε επαφή με τις αριθμητικές κ γλωσσικές δεξιότητες. Αυτό το τελευταίο φυσικά μειώνει ακόμη περισσότερο τις ευκαιρίες για παιχνίδι. Πάντως αυτό που αναγνωρίζεται τόσο ερευνητικά όσο κ πολιτικά είναι ότι το πρώτο κύριο στοιχείο μιας υγιής, διανοητικής, συναισθηματικής κ κοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού, είναι η εξασφάλιση ευκαιριών κ η υποστήριξη του παιχνιδιού.
Οι σκοποί κ οι λειτουργίες του παιχνιδιού έχουν πια ερευνηθεί για πάνω από έναν αιώνα κ έχουν αιτιολογήσει επαρκώς την σπουδαιότητα του παιχνιδιού τόσο για την ανάπτυξη όσο κ για την μάθηση. Πιό κάτω θα δούμε αναλυτικά κάποιες έρευνες κ τις κατηγορίες του παιδικού παιχνιδιού.
Από αρχαιολογικά, ιστορικά, ανθρωπολογικά κ κοινωνιολογικά ευρήματα φαίνεται το παιχνίδι, να είναι κοινό χαρακτηριστικό των ανθρώπινων κοινωνιών κ επίσης σε όλους τους πολιτισμούς υποστηρίζεται από τους ενήλικες με την κατασκευή αθυρμάτων. Αλλά άλλη έμφαση δίνεται στα διαφορετικά είδη του παιχνιδιού, ανάλογα με τις αντιλήψεις τους για την παιδική ηλικία, που με την σειρά τους εξαρτώνται από τις κοινωνικές κ οικονομικές συνθήκες.
Με πολλούς τρόπους το δικαίωμα κ οι ανάγκες του παιδιού για παιχνίδι περιορίζονται μέσα στις κοινωνίες των Ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων. Ο περιορισμός αυτός φαίνεται να οφείλεται στο περιβαλλοντικό στρες της καθημερινής ζωής, στην ανάπτυξη μιας κοινωνίας που φοβάται το ρίσκο, στο χωρισμός από την φύση, στην ένταση που επικρατεί στην εκπαιδευτική κοινότητα όπου η έμφαση δίνεται στο “όσο νωρίτερα τόσο καλύτερα”.
ΕΞΕΛΙΚΤΚΙΚΗ Κ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΉ ΕΡΕΥΝΑ
Αναφέραμε ότι η έρευνα κ η θεωρία για το παιχνίδι αριθμεί προσπάθειες άνω του ενός αιώνα. Όμως λόγω τόσο της πολυδιάστατης μορφής του όσο κ εξαιτίας της αυθόρμητης κ απρόβλεπτης φύσης του αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολος ο ορισμός κ η εξερεύνησή του.
Τα στοιχεία για την σημασία του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού είναι παραπάνω από ωπροφανή, πιά. Σύμφωνα με την εξελικτική ψυχολ. καθώς στα θηλαστικά το μέγεθος του εγκεφάλου αυξάνει, η περίοδος ανωριμότητας (βρεφική, παιδική ηλικία) αυξάνει κ κινείται παράλληλα με την περίοδοτου παιχνιδιού. Δηλ. όσο μεγαλύτερη περίοδος παιδίκής ηλικίας, τόσο περισσότερο παιχνίδι. Κατά την εξέλιξη των θηλαστικών παρατηρήθηκε αύξηση των ικανοτήτων που αφορά στην επίλυση προβλημάτων κ στην αναπαραστατική λειτουργία που οδήγησε στην ανάπτυξη της σκέψης. Έτσι παράλληλα, κινήθηκε κ το παιχνίδι. Στα πρώτεύοντα παρατηρήθηκε το φυσικό παιχνίδι κυρίως αδρό όπως πάλεμα, μάχη κλπ, στα θηλαστικά το παιχνίδι με αντικείμενα κ στον άνθρωπο το συμβολικό παιχνίδι (που περιλαμβάνει την λεκτική κ καλλιτεχνική έκφραση, την προσποίηση, παιχνίδι ρόλων κ παιχνίδι κανόνων) που εξαρτάται από τις συμβολικές ικανότητες όπως την γλώσσα..Αυτή η ανάλυση της εξέλιξης του παιχνιδιού απέδειξε περίτρανα την σπουδαιότητά του για την ανάπτυξη των μοναδικών ανθρώπινων ικανοτήτων. Αντίθετα με την δουλειά, όπου με την χρήση εργαλείων πρέπει να τελειώσει ένα έργο, στο παιχνίδι τα άτομα είναι ελευθερα να δοκιμάζουν νέες σμπεριφορές, να υπερβάλλουν, να συνδυάζουν, να ακολουθούν ή να αλλάζουν την σειρά των συμπεριφορών, να επαναλαμβάνουν ατελείωτα μικρές διαφοροποιήσεις κλπ. Αυτό το χαρακτηριστικό έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί τόσο στη ζωτικής σημασίας αναπτυξιακή ικανότητα της επίλυσης προβλημάτων όσο κ στην τεράστια ποικιλία των ανώτερων γνωστικών κ κοινονιο-συναισθηματικών ικανοτήτων των ανθρώπων. … Υπάρχουν πια ερευνητικές αποδείξεις για την σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην περιπλοκότητα κ εξεζητημένη ενασχόληση των παιδιών με το παιχνίδι- ιδιαίτερα το συμβολικό κ παιχνίδι προσποίησης- κ την συναισθηματική τους ευτυχία. Πολύ από την δουλειά που έχει γίνει για το παιχνίδι στα πλαίσια της εξελικτικής ψυχολογίας έχει επηρεαστεί από τις θεωρίες του Ρώσου Vygotsky. Μετά την δημοσίευση των γραπτών του, 1970, στα Αγγλικά οι απόψεις του για την διαδικασία μαθησης επηρέασαν εξαιρετικά την θεωρία κ έρευνα. Ιδιαίτερα η πρωτοποριάκη του άποψη για τον διπλό ρόλο του παιχνιδιού στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων του παιδιού. Συνέδεσε πρώτον, την ανάπτυξη της γλώσσας (κ των άλλων μορφών της συμβολικής αναπαράστασης) κ δεύτερον την αυτρύθμιση (έλεγχος κ ρύθμιση γνωστικών κ συναισθηματικών διαδικασιών) με τις βασικές αναπτυξιακές δεξιότητες του παιδιού. Ησημασία της πιο πάνω διαπίστωσης έγγειται στο γεγονός ότι η ανάπτυξη της γλώσσας κ η αυτορύθμιση έχουν μια εσωτερική σχέση σύνδεσης κ αλληλεξάρτησης που σήμερα έχει αποδειχθεί κ ερευνητικά. Οι δυο αυτές δεξιότητες αποτελούν έναν καλό δείκτη της ακαδημαϊκής πορείας κ ευτυχίας του ατόμου.
Όσον αφορά στη γλώσσα ο Βιγκ. διατύπωσσε ότι το παιχνίδι συμβάλλει στην ανάπτυξη της μοναδικά ανθρώπινης ικανότητας, της χρήσης διαφόρων συμβολικών αναπαραστάσεων. Διάφορα είδη συστημάτων με τη χρήση συμβόλων μεταφέρουν συγκεκριμμένα -πολιτισμικά καθοριζόμενα- μηνύματα. Αυτές οι μορφές συμβολικής αναπαράστασης περιλαμβάνουν την ζωγραφική, σχέδιο, φαντασία γλώσσα σε όλες τις πιθανές της μορφές όπως μαθηματικά, μουσική, χορός θέατρο κλπ. Το παιχνίδι αναγνωρίζεται ότι αποτελεί την πρώτη προσέγγιση του παιδιού στη χρήση των συμβόλων- μέσω της προσποίησης. Η συνεμφάνιση στα βρέφη του παιχνιδιού προσποίησης κ της χρήσης των ήχων στην μεταφορά μηνυμάτων γύρω στους 14 μήνες, έχει πλέον αποδειχθεί ερευνητικά κ υποστηρίζει έτσι ακόμη περισσότερο την άποψη Βιγκο ότι η προσποίηση συμβάλλει στην ανάπτυξη της ικανότητας της συμβολικής αναπαράστασης.
Ο Βιγκο προχώρησε ακόμη περισσότερο διατυπώνοντας την άποψη ότι το παιχνίδι προσποίησης αποτελεί την μετάβαση από την καθαρά περιστασιακή σκέψη του εδώ κ τώρα της πρώτης παιδικής ηλικίας στην ικανότητα για αφηρημένη σκέψη του ενήλικα. Στα παιδιά πίστευε πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα χρήσης πραγματικών αντικειμένων κ καταστάσεων κ ότι με αυτά τα “εργαλεία” θα “δουλέψουν” τις ιδέες τους με παιγνιώδη δράση. Γιατί το παιχνίδι επιτρέπει στα παιδιά να εγκαθιδρύσουν τις αντιλήψεις τους για τον κόσμο αλλά κ να αναπτύξουν την αναπαραστατική τους ικανότητα που θα χρησιμοποιήσουν για να καταλάβουν τις ιδέες κ σκέψεις, σαν ενήλικες. Ερευνητικά πιά οι απόψεις του Βίγκο έχουν τεκμηριωθεί, ιδιαίτερα η άποψή του ότι κάποιοι τύποι παιχνιδιού- κυρίως το παιχνίδι με αντικείμενα κ το προσποίησης- συχνά συνοδεύονται από μια κατευθυνόμενη- ιδιαίτερη γλώσσα (private speech) , όπου το παιδί σχολιάζει τον εαυτό του καθώς παίζει. Η επίσης άποψη Βίγκο, ότι η παραγωγή αυτού του ιδαίτερου λόγου- private speech- είναι εξαιρετικά συνηθισμένη στους πιό πάνω τύπους παιχνιδιού κ σχετίζεται καθαρά με επεισόδια που προκαλούν το παιδικό ενδιαφέρον κ αφορούν στην επίλυση προβλημάτων. Ο ρόλος του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του μεταγνωστικού (Με τον όρο μεταγνωστικό αποδίδουμε τον αγγλικό όρο metacognition… αφορά πρώτον, στην λειτουργία συνειδητοποιήσης κ ελέγχου του γνωστικού συστήματος που επιτρέπει στο άτομο να προγραμματίζει, να προβλέπει, να κατευθύνει κ να αξιολογεί τις σκέψεις του. Κ δεύτερον στη γνώση που προσπορίζεται το άτομο μέσα από το μεταγνωστικό για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το γνωστικό σύστημα κ τις στρατηγικές που ακολουθεί κατά της επεξεργασία των δεδομένων αποκαλείται μεταγνώση – metacognitire knowledge- Ματσαγγούρας) κ των αυτορυθμιστικών ικανοτήτωντου παιδιού βρίσκεται στο κέντρο των ερευνών. Οι ικανότητες μεταγνώσΗς σχετίζονται με την δεξιότητά μας να αναγνωρίζουμε τις γνωστικές κ συναισθηματικές διεργασίες που συμβαίνουν στον εαυτό μας καθώς κ στην ανάπτυξη στρατηγικών αυτορύθμισης αυτών. Είναι πια ερευνητικά τεκμηριωμένο ότι α. η γνώση αυτή κ η αυτορύθμισή της ξεκινά νωρίς στην παιδική ηλικία κ οι ατομικές διαφορές κάθε παιδιού γρήγορα παγιώνονται κ φυσικά έχουν επίπτωση τόσο στις κατακτήσεις του όσο κ στην ευτυχία του, ότι β. αυτές οι δεξιότητες μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο μάθησης κ διδασκαλίας κ γ. οι διάφοροι τύποι παιχνιδιού μορφοποιούν ένα δυναμικό περιεχόμενο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξή τους.
Ο Karpov ένας από τους νεο-Βιγκοτσιανούς ερευνητές εξερεύνησε τη γνωστική ανάπτυξη της αυτορύθμισης κ του ελέγχου που αφορά στα διάφορα είδη παιχνιδιού. Π.χ η έρευνα παιδιών 3-7 ετών στο παιχνίδι “στέκομαι φρουρός”- standing sentry- του Manuilenko, υποστήριξε την άποψη του Βίγκο ότι η χρήση από τα παιδιά ρημάτων ως εργαλεία για την ρύθμιση της συμπεριφοράς των άλλων αποτελεί τελικά σημαντικό παράγοντα αυτορύθμισης. Τα παιδιά “στέκονταν φρουροί” μέσα σε ένα δωμάτιο όπου υπήρχαν πολλόί συμπαίκτες τους, κατάφεραν να σταθούν χωρίς κίνηση περισσότερη ώρα, από ότι όταν ήταν μόνα τους στον ίδιο χώρο. Άλλες έρευνες που σχετίζονται με την ανάδυση της αυτορυθμιστικής ικανότητας στα μικρά παιδιά μέσα στη μαθησιακή διαδικασία, φαίνεται ότι η ικανότητα αυτή εμφανίζεται αρχικά μέσα στο παιχνίδι.
Τέλος να αναφέρουμε τον ρόλο του παιχνιδιού προσποίησης/ ρόλων στην ανάπτυξη της συναισθηματικής αυτορύθμισης. Έρευνα αναφέρει την διαδικάσία που χρησιμοποιούν τα παιδιά προκειμένου να ανταπεξέλθουν σε στρεσογόνα γεγονότα μέσω αυτών των παιχνιδιών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα παιδιά αυθόρμητα ξεκινούν παιχνίδι ρόλων όταν θέλουν να επεξεργαστούν ένα στρεσογόνο περιστατικό ή ακόμη κ τραυματικό κ ότι αυτός ο τύπος παιχνιδιού με την υποστήριξη του ενήλικα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για θεραπευτικούς λόγους σε παιδιά που έχουν υποστεί κακοποίηση, βρίσκονται σε θρήνο κλπ.
ΟΙ 5 ΤΥΠΟΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ
Κάθε ηλικία του παιδιύ καθορίζεται κ από συγκεκριμένο τύπο παιχνιδιού.
1. ΦΥΣΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ
Ο πρώτος τύπος παιχνιδιού που εξελίχθηκε κ παρατηρ’ηθηκε σε κάποια είδη ερπετών, αμφιβίων κ σε σχεδόν όλα τα θηλαστικά. Στα παιδιά περιλαμβάνει την ενεργητική κίνηση- άσκηση- όπως πήδημα, σκαρφάλωμα, χορός, ποδήλατο, παιχνίδι με μπάλα κλπ- πάλεμα -rough and tumble- με φίλους, αδέλφια, γονείς κ παιχνίδι λεπτής κινητικότητας -ράψιμο, χρωματισμός, κόψιμο, κατασκευές κλπ.
Αυτό το είδος παιχνιδιού αναδύεται κατά την διάρκεια του 2ου έτους κ καταλαμβάνει το 20% περίπου του χρόνου παιχνιδιού ενός παιδιού ηλικίας 4-5 ετών. Το παιχνίδι αυτό αφορά στην ανάπτυξη ολόκληρου του σώματος κ στο συντονισμό χεριού- ματιού κ βέβαια αναγκαίο για την ανάπτυξη της δύναμης κ της αντοχής.
Ερευνητικά έχει μελετηθεί κυρίως “το πάλεμα” το οποίο φαίνεται να αποτελεί μηχανισμό ελέγχου της επιθετικότητας. Αναδύεται λίγο αργότερα σε σχέση με το ενεργητικό παιχνίδι άσκησης κ είναι τυπικό χαρακτηριστικό παιχνίδι στα παιδιά προσχολικής ηλικίας. Η έρευνα συσχετίζει αυτό το είδος παιχνιδιού με την ανάπτυξη συναισθηματικών, κινωνικών δεξιοτήτων κ αντιλήψεων. Στα παιδιά φαίνεται να αφορά στην ανάπτυξη ισχυρών συναισθηματικών δεσμών ή προσκολλήσεων ανάμεσα σε αυτά κ τους γονείς τους, για δε τα παιδιά σχολικής ηλικίας φαίνεται να αφορά στην αντίληψη των διάφορων τρόπων έκφρασης. Κ βέβαια εξαιτίας της αστυφιλίας, της απώλειας της επαφής με την φύση, κ την ανησυχία των γονιών για την ασφάλεια των παιδιών, το παιχνίδι υπερ- επιβλέπεται, εωώ οι ευκαιρίες για ελεύθερο παιχνίδι ρίσκου -risky play- μειώνονται σταθερά. Το πιό πάνω αποτελεί πηγή μεγάλης ανησυχίαςκαθώς αυτά τα είδη παιχνιδιού σχετίζαονται με την ανάπτυξη της ανεξαρτησίας, της εφευρετικότηταςκ αυτορύθμισης.
Το παιχνίδι λεπτής κινητικότηητας αναφέρεται σε ένα ευρύ σύνολο δραστηριοτήτων που υποστηρίζουν την ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας του χεριού κ του συντονισμού των δακτύλων. Οι δραστηριότητες αυτές είναι συνήθως μοναχικές κ μπορούν να υποστηριχθούν από έναν ενήλικα. Όταν τα παιδιά παίζουν με αντικείμενα θέτουν για τους εαυτούς τους προκλήσεις, στόχους. Παρακολουθούν την προσπάθειά τους για την επίτευξη αυτών των στόχων, παίρνουν αποφάσεις ου σχετίζονται με την πρόοδο της προσπάθειας κ έτσι χτίζουν το προσωπικό τους ρεπερτόριο γνωστικών κ φυσικών ικανοτήτων. Π. χ έρευνα που αφορούσε παιδιά 3-5 ετών μετά από συστηματική παρατήρηση για μια ολόκληρη σχολική χρονιά, έδειξε ότι το ποσό της παιγνιώδης εξερεύνησης που σχετιζόταν με την κατασκευή κ χρήση εργαλείων στην οποία τα παιδιά αναμείχθηκαν, προέβλεπε την απόδοσή τους στην επίλυση προβλημάτων. Άλλες έρευνες έδειξαν την σχέση των παιχνιδιών επίλυσης προβλημάτων, με την ανάπτυξη μιας θετικής στάσης απέναντι στις προκλήσεις. Όλες αυτές οι έρευνες θεμελίωσαν την χρήση του παιχνιδιού κατασκευών σαν μορφή θεραπείας παιδιών με προβλήματα αυτισμού ή συνδρόμου υπερκινητικότητας (ADHD).
2. ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ
Αυτός ο τύπος παιχνιδιού είναι συνήθης ανάμεσα στα πρωτεύοντα θηλαστικά κ στους ανθρώπους. Σχετίζεται με την αναπτυσσόμενη εξερευνητική διάθεση του παιδιού. Σαν νεαροί επιστήμονες του φυσικού κόσμου κ των αντικειμένων που βρίσκουν μέσα σε αυτόν. Αναδύεται μόλις το παιδί μπορεί να κρατήσει κ να πάρει ένα αντικείμενο. Αυτές οι πρώιμες ερευνητικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν το ρίξιμο το δάγκωμα, το χτύπημα, το γύρισμα κλπ του αντικειμένουκ χαρακτηρίζονται ως αισθησιοκινητικό παιχνίδι κ αφορά στην εξερεύνηση αντικειμένων κ υλικών. Από τους 18-24 μήνες τα παιδιά ταξινομούν, σειροθετούν αντικείμενα. Κ μέχρι την ηλικία των 4 ετών χτίζουν, κατασκευάζουν κ δημιουργούν κατασκευές.
3. ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ
Όπως προείπαμε το ανθρώπινο είδος είναι μοναδικά εφοδιασμένο με την ικανότητα της χρήσης μιας ποικιλίας συμβολικών συστημάτων όπως γλώσσα, γραφή, ανάγνωση, αρίθμηση, μια πλειάδα οπτικών συμβολικών συστημάτων (ζωγραφική, σζέδιο, κολάζ κλπ) μουσική κ.α. Έτσι κατά τα 5 πρώτα έτη της ζωής τα παιδιά μαθαίνουν να ελέγχουν αυτά τα συστήματα, μέσω του παιχνιδιού. Αυτού του είδους το παιχνίδι υποστηρίζει την ανάπτυξη τεχνικών ικανοτήτων αντανάκλασης κ έκφρασης μέσα από το βίωμα ιδεών κ συναισθημάτων.
Το παιχνίδι με την γλώσσα ξεκινά πολύ νωρίς. Λίγο πριν το έτος ξεκινά το παιχνίδι με τους ήχους- βάβισμα- κ καθώς μεγαλώνει παίζουν με τους γλωσσικούς ήχους της μητρικής τους γλώσσας ή κ άλλων γλωσσών που ακούν. Αυτά τα παιχνίδια είναι πολύ ενεργητικά κ γρήγορα οδηγούν στη σύνθεση νέων λέξεων, στο παιχνίδι ρυθμών κ τελικά στην αγάπη για τα λογοπαίγνια κ άλλα γλωσσικά αστεία. Πολλή έρευνα έχει γίνει πάνω σε αυτό που αποδεικνύει ότι αυτή η ενασχόληση συμβάλλει στην ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων μέσω της υποστήριξής της στην φωνολογική εγρήγορση κ συνδέεται με την πρώιμη εμφάνιση ικανοτήτων ανάγνωσης κ γραφής. Το ίδιο ισχύει κ για την αριθμητική.
Μελέτες απέδειξαν την άποψη του Βίγκο, ότι υπάρχει σχέση ανάμεσα στην πρώτη ζωγραφική κ γραφή με την σηματογραφία. Έρευνες έδειξαν πως τα παιδιά, μέσω της ζωγραφικής αναπτύσσουν ένα “γραφικό λεξιλόγιο” -graphic vocabulary- το οποίο σταδιακά χρησιμοποιοπύν για την συμβολική αναπαράσταση των νοημάτων που θέλουν να δώσουν. Άλλες έρευνες συνδέουν την ικανότητα των παιδιών να κατανοούν εικόνες, φώτος διαγράμματα, κλίμακες κλπ με την εμπειρία τους από το παιχνίδι μετην οπτική τέχνη.
Δυστυχώς το μουσικό παιχνίδι είναι ελλιπώς διερευνημένο, παρόλο που είναι τόσο σημαντικό είδος σε όλες τις εκφάνσεις του ανθρώπινου πολιτισμού. Από πολύ μικρά τα παιδιά τραγουδούν, χορεύουν κ ευχαριστιούνται στην εξερεύνηση κ κατασκευή ήχων με τα σώματά τους ή διάφορα αντικείμενα. Μια πρόσφατ ανασκοπική έρευνα για το θέμα έδειξε ότι το μουσικό παιχνίδι- εξαιτίας μερικώς, της κοινωνικής διάδρασης που απαιτεί- υποστηρίζει μια σειρά ικανοτήτων όπως κατανόηση συναισθημάτων, μνήμη, αυτορρύθμιση κ δημιουργικότητα. Π.χ σε έρευνα σε 4χρονα παιδιά έδειξε ότι αυτά που προηγούμενα είχαν πάρει μέρος στην σύνθεση μουσικής, έπειτα μπορούσαν να συνεργαστούν καλύτερα κ πιό αυθόρμητα σε σχέση με άλλη ομάδα που, είχαν την ίδια κοινωνική κ γνωστική δυναμική, αλλά χωρίς την μουσική άσκηση.
4 ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΠΡΟΣΠΟΙΗΣΗΣ -ΡΟΛΩΝ
Στο αστυφιλικό, τεχνολογικά ανεπτυγμένο σύγχρονο κόσμο μας, το παιχνίδι προσποίησης επικρατεί κ αναδύεται στον 1ο χρόνο (προσποίησης) ηλικίας του παιδιού. Είναι επίσης, το πιό βαθιά ερευνημένο. Το υψλής πιοότητας παιχνίδι προσποίησης έχει επανειλημμένα συνδεθεί με την γνωστική, κοινωνική κ ακαδημαϊκή πορεία του παιδιού. Έρευνες έχουν δείξει πρώτον τον αντίκτυπο των εμπειριών παιχνιδιού στις αφηγηματικές ικανότητες 5-7χρονων παιδιών. Δεύτερον τον αντίκτυπο του παιχνιδιού προσποίησης στη συμπερασματική, αιτιολογική κ κοινωνική επάρκεια κ τρίτον το παιχνίδι ρόλων στην ανάπτυξη της αυτορρύθμισης, ιδιαίτερα για παιδιά που χαρακτηρίζονται δύσκολα στην αυτρρύθμιση.
Μια μεγάλη ποσότητα ερευνών απέδειξε την θεωρία Βιγκο που αφορά στον αντίκτυπο αυτού του είδους παιχνιδιού στην αναπαραστατική κ αυτορρυθμιστική ικανότητα του παιδιού. Αυτός ο τύπος παιχνιδιού συχνά χαρακτηρίζεται ως “ελεύθερο παιχνίδι”. Παραδόξως όμως, αρκετές έρευνες έδειξαν ότι περιλαμβάνει αρκετές απαιτήσεις σε αυτοπεριοριστική κ αυτορρυθμιστική ικανότητα. Ιδιαίτερα κατά την διάρκειά του τα παιδιά είναι υποχρεωμένα να ακολουθούν τους κοινωνικούς κανόνες που κυβερνούν τον ρόλο που υποδύονται. Πολλές έρευνες τονίζουν την σχέση ανάμεσα στην περιπλοκότητα του παιχνιδιού ρόλων κ την βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων…..
Άλλες πρόσφατες έρευνες σε ειδικά σχολεία όπου συμμετείχαν 35 παιδιά ηλικίας μεταξύ 5-8 ετών κ τους προσφέρθηκε ενήλικη παρέμβαση, διαπιστώθηκε -σε σχέση με την ομάδα όπου δεν προσφέρθηκε παρέμβαση- αξιόλογη μείωση στο έλλειμα παιχνιδιού, τα παιδιά έγιναν λιγότερο κοινωνικά αποκομένα κ περισσότερο κοινωνικά συνδεδεμένα με τους συνομιλήκους τους.
Μια προοπτιική του παιχνιδιού ρόλων που προκαλεί ανησυχία στους γονείς είναι το παιχνίδι με όπλα. Πάντως η έρευνα αποδεικνύει ότι αυτές οι ανησυχίες είναι παραπλανητικές κ κάθε προσπάθεια των ενηλίκων ναο απαγορεύσουν ή να τοαποθαρρύνουν είναι αντιπαραγωγικό. Το παιχνίδι με τα όπλα όπως κ το πάλεμα είναι εύκολα διαχωρίσιμα από την επιθετικότητα κ την βία. Σε αυτό το παιχνίδι -όπως σε όλα τα παιχνίδια ρόλων- τα παιδιά αναπτύσσουν την συνεργασία κ τις κοινωνικές δεξιότητες.
5. ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΚΑΝΟΝΩΝ
Τα παιδιά νιώθουν έντονα την ανάγκη να καταλάβουν τον κόσμο που τα περιβάλλει, έτσι ενδιαφέρονται από νωρίς για τους κανόνες του. Συνεπώς από νωρίς απολαμβάνουν τα παιχνίδια κανόνων ή συχνά επινοούν τους δικούς τους κανόνες. Η συλλογή των Oppie et Oppie με τα παραδοσιακά παιχνίδια αποτελεί μαρτυρία αυτών των φυσικών παιχνιδιών με κανόνες, όπως τα παιχνίδια κηνυγιτού, το κρυφτό, το πετώ κ πιάνω κλπ. Κ καθώς τα παιδιά ωριμάζουν πιό απαιτητικά παιχνίδια όπως επιτραπέζια παιχνίδια, παιχνίδια με κάρτες, παιχνίδια υπολογιστή κ μια μεγάλη ποικιλία αθλητικών δραστηριοτήτων. Η σημαντικότερη αναπτυξιακή προσφορά του παιχνιδιού αυτού είναι, εκτός από το να καταλάβουν τα παιδιά τι είναι κανόνες, το γεγονός ότι όταν παίζουν με τους φίλους τους, τα αδέλφια τους, τους γονείς τους αποκτούν απαραίτητες κοινωνικές δεξιότητες όπως μοίρασμα, περίμενε την σειρά σου κ βέβαια κατανόηση της οπτικής γωνίας των άλλων κλπ.
Η χρήση ηλεκτρονικών παιχνιδιών κ παιχνιδιών στον η/υ από τα παιδιά, σήμερα είναι άλλη μια πηγή άγχους για τους γονείς. Οι ανησυχίες τους έχουν να κάνουν κυρίως με την βία κ την εθιστική φύση κάποιων τέτοιων παιχνιδιών. Πάντως τα στοιχεία είναι αμφίροπα. Μια πρόσφατη έρευνα σε 346 παιδιά τελευταίων τάξεων δημοτικού των ΗΠΑ έδειξε ότι η ενασχόλησή τους με αυτά δεν γινόταν σε βάρος άλλων ελεύθερων δραστηριοτήτων κοινωνικής διασύνδεσης ή σχολικής απόδοσης. Δεν υπήρχε επίσης σχέση ανάμεσα στον χρόνο που τα παιδιά περνούσαν εκεί κ την επιθετική συμπεριφορά. Αντίθετα θετική σχέση βρέθηκε ανάμεσα στον δαπανόμενο χρόνο εκεί κ στην ευφυία. Άλλες έρευνες έδειξαν ότι καλοσχεδιασμένα παιχνίδια η/υ που πρόσφεραν ερεθίσματα στην επίλυση προβλημάτων ή ανοιχτές προκλήσεις είναι πιθανόν να έχουν κάποιες ίδιες θετικές επιρροές με το ελεύθερο παιχνίδι στην επίλυση προβλημάτων κ στην κατασκευαστική δημιουργία με χρήση εργαλείων.
Πηγή: http://www.importanceofplay.eu/…/dr_david_wh…

Advertisements